۱۴ مادې، ۶۰ ورځې، یو برخلیک
د تهران–واشنګټن تفاهملیک
د جګړې له لمبو تر ډیپلوماسۍ پورې د سیمې د برخلیک نقشه
په هغه سیمه کې چې نیمه پېړۍ یې د جګړو، کودتاوو، نیابتي جګړو، بندیزونو او ستراتیژیکو سیالیو په اور کې تېره کړې، د تهران–واشنګټن ۱۴ ماده ییز تفاهم لیک د یوې داسې شېبې نښه ده چې تاریخ یې په نادره توګه تجربه کوي:
د جګړې د لمبو او د ډیپلوماسۍ د یخ باد ترمنځ د برخلیک د ټاکلو شېبه.
دا سند، که څه هم په کاغذ کې د حقوقي مادو په بڼه لیکل شوی، خو په حقیقت کې د قدرت د ژورې جغرافیې، د انرژۍ د نړیوالو لارو، د اټومي سیالیو، د بندیزونو د اقتصاد، او د سیمې د امنیت د معادلو د بدلون یوه لویه نقشه ده.
دا نقشه د ۶۰ ورځو په اوږدو کې د یوې داسې جګړې د مهار هڅه کوي چې لمبې یې له تهران تر تلابیب، له هرمز تر مدیترانې، او له خلیج تر نړیوالو بازارونو رسېدلې وې.
له فبرورۍ ۲۰۲۶ جګړې تر ورسای ماڼۍ پورې
د اور او یخ ترمنځ د تاریخ سفر
هغه جګړه چې د ۲۰۲۶ کال په فبرورۍ کې د امریکا او اسراییلو د هوايي بریدونو په پایله کې پیل شوه، ایران یې د اور په داسې کړۍ کې راګیر کړ چې اقتصاد یې له وړاندې د بندیزونو تر فشار لاندې و.
د هرمز تنګي محاصره، چې د نړۍ د انرژۍ شاوخوا ۲۰٪ تېرېږي، د نړیوال اقتصاد د زړه درزا ګډه وډه کړه.
د برینټ تېلو بیه له ۱۰۰ ډالرو پورته شوه، او نړۍ یو ځل بیا پوهه شوه چې د خلیج جګړه د نړۍ جګړه ده.
خو د دې جګړې د پای دروازه په منځني ختیځ کې نه، بلکې په اروپا کې پرانیستل شوه٫ په ورسای ماڼۍ کې، د فرانسې د ولسمشر په حضور، هغه ځای چې د دویمې نړیوالې جګړې د سولې د معمارۍ نښه ده.
دا خپله یو ژور پیغام لري:
جګړه په ختیځ کې بلېږي، خو د حل تارونه یې په لوېدیځ کې تاوېږي.
۱۴ مادې ٫ د ډیپلوماسۍ ژبه او د قدرت واقعیت
د جګړې دایمي پای؟
که د اور موقتي سړېدل؟
لومړۍ مادې د عملیاتو دایمي پای خبره کوي، خو د لبنان نوم په ښکاره یادول دا ښيي چې جګړه یوازې د ایران او امریکا ترمنځ نه وه٫ لبنان، حزبالله، عراق، خلیج ٫ ټول د دې جګړې د سیوري لاندې وو.
د متن او میدان ترمنځ واټن تل ژور وي٫ په تېرو میاشتو کې څو ځله اوربندونه مات شول، او دا تجربه ښيي چې کاغذي سوله د توپ د غږ په وړاندې ډېره نازکه ده.
هرمز
د نړۍ د انرژۍ د زړه درزا
څلورمه او پنځمه ماده د هرمز د خلاصېدو خبره کوي.
هرمز یوازې یو تنګی نه دی٫ دا د نړۍ د اقتصاد د زړه رګ دی.
هر بندښت یې د نړیوالو بازارونو د سقوط سبب کېږي.
د «اعظمي هڅې» عبارت، چې ایران پرې مکلف شوی، هم د نرمښت نښه ده او هم د تاکتیکي ځنډ لپاره ځای پرېږدي.
دا د ډیپلوماسۍ هغه ژبه ده چې نه هو، نه نه٫ بلکې د دواړو ترمنځ خړ سیوری ده.
اقتصادي زړه
۳۰۰ میلیارده ډالره او بندیزونه
شپږمه او اوومه ماده د بیا رغونې صندوق یادونه کوي، خو امریکا په ښکاره وايي چې دا پیسې به واشنګټن نه ورکوي.
دا صندوق د خلیج هېوادونو د پانګونې لپاره لاره ده، نه د امریکا د بودیجې لپاره.
دا د ډیپلوماسۍ هغه هنر دی چې امتیاز ښکاري، خو لګښت نه لري.
اټومي ماده
د بحران زړه راتلونکي ته پرېښودل
اتمه ماده د اټومي وسلو د نه جوړولو تکرار کوي، خو د غني شوي یورانیم برخلیک یوازې «رقیقسازی» ته سپاري.
نه انتقال، نه نابودي.
دا د برجام له سختو مادو ډېر نرم دی.
یعنې:
اوس اور بند، خو د باروتو بوجۍ لا هم پر ځای ده.
د بندیزونو او اټومي پروسې تړاو
د فشار زنجیر
امریکا په ښکاره وايي:
بندیزونه یوازې هغه وخت لرې کېږي چې ایران په اټومي برخه کې عملي ګامونه واخلي.
دا د فشار یوه زنجیر ده چې هره کړۍ یې د بلې کړۍ پورې تړلې ده.
یعنې:
هر ګام د چنې وهلو نوی پړاو دی.
جیوپولیتیک او جیوستراتیژیک اغېز
پر ایران
اقتصادي تنفس
د اټومي پروګرام زیات نظارت
د سیمهییز نفوذ محدودېدل
پر امریکا
د جګړې د لګښتونو کمول
د انرژۍ د نړیوال بازار ثبات
د چین د نفوذ د زیاتېدو مخنیوی
پر سیمه
د هرمز خلاصېدل د انرژۍ د نړیوال بازار د ثبات لپاره حیاتي دي
د جګړې د پراخېدو خطر کمېږي
خو د تېرو اوربندونو ناپایداري لا هم د اندېښنې ځای دی
حقوقي اړخ
د نړیوال قانون او قدرت ټکر
دا سند یو «مذکرهٔ تفاهم» دی، نه یو بشپړ تړون.
یعنې:
حقوقي وزن یې محدود دی
خو سیاسي وزن یې ډېر دروند دی
د نړیوال قانون اصول
د زور نه کارول، د حاکمیت درناوی، د کښتیراني ازادي ٫ ټول په متن کې شته، خو د سیمې د جګړو تاریخ ښيي چې قدرت تل قانون ماتوي.
پایله
سوله، که د طوفان ترمخه یو لنډ تنفس؟
دا تفاهملیک، په غوره حالت کې، د سیمې د سولې د نوې معمارۍ پیل کېدای شي.
خو په بد حالت کې، یوازې د یوې بلې طوفاني مرحلې ترمخه یو لنډ تنفس دی.
د ایران٫ امریکا د اړیکو تاریخ ٫ له کودتا، د سفارت د بندیز پېښه، تر برجام او د هغه د ماتېدو پورې ٫ ښيي چې باور تل شکننده پاتې شوی.
اصلي ازموینه به په راتلونکو ۶۰ ورځو کې وي، نه په ورسای ماڼۍ کې.
او د دې سند برخلیک به په هرمز، لبنان او د سیمې په میدانونو کې ټاکل کېږي.
https://af.dawatmedia24.com/?p=187042
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.