جګړه، ستراتیژي او د سیمې راتلونکی

جګړه، ستراتیژي او د سیمې راتلونکی
ولې باید افغانان او د سیمې خلک د جګړې د پراخېدو پر ضد غږ پورته
کړي؟

نننۍ نړۍ یو ځل بیا د داسې خطرناک پړاو پر لور روانه ښکاري چې د سیمه‌ییزو شخړو له پراخېدو سره د لویو قدرتونو تقابل ته زمینه برابروي. د امریکا، اسرائیلو او ایران تر منځ روانه جګړه که څه هم د پیل په لومړیو ورځو کې په ډېر شدت سره مخته ولاړه، خو اوس داسې ښکاري چې دواړه لوري له احتیاط څخه کار اخلي. دا احتیاط یوازې نظامي تاکتیک نه دی، بلکې د جګړې د لګښتونو، د مهماتو د کمښت او د نړیوالو سیاسي عواقبو له درک څخه سرچینه اخلي.
د جګړې نوی پړاو: احتیاطي تقابل؛
په وروستیو ورځو کې د جګړې بڼه بدله شوې ده. د پراخو او شدیدو بریدونو پر ځای، دواړه خواوې هڅه کوي چې د استخباراتي معلوماتو په ترلاسه کولو، په دقیقو اهدافو او محدودو عملیاتو تمرکز وکړي. دا ډول جګړه د هغو حالاتو نښه ده چې جګړه ماران پوهېږي چې اوږده جګړه د هغوی د نظامي او اقتصادي ظرفیتونو لپاره دروند بار ګرځي.
د امریکا او اسرائیلو لپاره د پرمختللو وسلو او مهماتو کارول خورا لګښت لري. د دغو وسلو تولید وخت او ستر مالي منابع غواړي، او د اوږدې جګړې په صورت کې د هغوی د اکمالاتو ستونزه هم رامنځته کېدای شي. په همدې دلیل د دغو هېوادونو نظامي پلان جوړونکي هڅه کوي چې د وسلو استعمال محدود وساتي.
په مقابل کې ایران، چې د نامتقارن جګړې اوږده تجربه لري، هڅه کوي چې د خپلو امکاناتو په کارولو سره د جګړې لګښتونه د مقابل لوري لپاره لوړ کړي.
د ایران دننه وضعیت؛
د ایران دننه سیاسي فضا هم د جګړې پر مسیر اغېز لري. د آیت‌الله روح الله خمیني له مړینې وروسته د سیاسي مشروعیت موضوع یو ځل بیا مطرح شوې ده. داسې ښکاري چې د بهرني فشار په شرایطو کې د ایران د ټولنې یو شمېر برخې د ملي یووالي پر لور حرکت کوي.
په همدې حال کې د پخواني شاه د کورنۍ پلویان، په ځانګړي ډول د رضا شاه زوی، تر اوسه نه دي توانېدلي چې د ایران دننه یو قوي سیاسي بدیل وړاندې کړي.
د امریکا دننه اختلافات؛
د امریکا دننه هم سیاسي اختلافات زیات شوي دي. د دې جګړې په اړه د سیاسي مشرانو، رسنیو او عامه افکارو تر منځ یو ډول وېش لیدل کېږي. ځینې شنونکي باور لري چې د امریکا د سیاستونو یوه برخه د اسرائیلو د حکومت د ستراتیژیکو محاسبو تر اغېز لاندې ده.
دغه وضعیت د امریکا د ولسمشرۍ پر سیاست هم فشار واردوي، ځکه چې اوږده جګړه د کورني سیاست او اقتصادي وضعیت لپاره ستونزې رامنځته کولای شي.
د سیمې د قدرتونو غبرګون؛
د منځني ختیځ په هېوادونو کې هم دا جګړه پراخ سیاسي او امنیتي فشارونه رامنځته کړي دي. د ایران د بریدونو له امله د خلیج هېوادونه له سختو امنیتي اندېښنو سره مخ دي.
په همدې حال کې روسیې د اسرائیلو د جګړې د اوږدولو پر سیاست سخت انتقاد کړی دی، ځکه چې مسکو اندېښنه لري چې د جګړې پراخېدل به د نړیوال قدرت توازن ته نوی بحران رامنځته کړي.
د افغانستان وضعیت او د پاکستان محاسبه؛
په داسې حال کې چې سیمه له یوې سترې جګړې سره مخ ده، افغانستان بیا د بل ډول فشار لاندې دی. پاکستان هڅه کوي چې د افغانستان پر خاوره خپل نظامي فشار زیات کړي.
د پاکستان د پوځ لپاره دا یوه فرصت ګڼل کېږي چې د طالبانو پوځي ظرفیت کمزوری کړي او حتی د هغوی د مشرانو پر ضد د هدفمندو عملیاتو سناریوګانې تر غور لاندې ونیسي.
دا ډول اقدامات نه یوازې د افغانستان ثبات ته زیان رسوي، بلکې د سیمې امنیتي وضعیت لا پیچلی کوي.
د جګړې اصلي زیانمن؛
تاریخ ښيي چې د لویو قدرتونو جګړې اکثره وخت د کمزورو هېوادونو پر خاوره ترسره کېږي. افغانستان د تېرو څو لسیزو په اوږدو کې څو ځله د نړیوالو رقابتونو قرباني شوی دی.
نن هم دا خطر شته چې د لویو قدرتونو رقابتونه د سیمې هېوادونه د نوې بې‌ ثباتۍ پر لور یوسي.
په حقیقت کې جګړه ممکن د ځینو سیاسي رهبرانو او نظامي جوړښتونو لپاره ګټه ولري، خو د سیمې د خلکو لپاره یوازې بې‌ثباتي، اقتصادي بحران او بشري فاجعه زېږوي.
د سولې لپاره د سیمې د خلکو غږ؛
په داسې شرایطو کې د افغانستان د خلکو، د سیمې د ملتونو او د نړیوالو مدني حرکتونو مسوولیت دا دی چې د جګړې د پراخېدو پر ضد خپل غږ پورته کړي.
د سیمې خلک باید نړیوالې ټولنې ته دا پیغام ورکړي چې:
• زموږ خاوره باید د لویو قدرتونو د جګړې میدان نه شي.
• د جګړې پر ځای باید د سیاسي حل لارې لټول شي.
• نړیوالو قوانینو او د ملتونو حاکمیت ته باید درناوی شي.
• د سیمې امنیت باید د جګړې پر ځای د همکارۍ او اقتصادي پرمختګ پر بنسټ جوړ شي.
پایله؛ اوسنۍ شېبه د تاریخ له هغو حساسو شیبو څخه ده چې د کوچنیو غلطو محاسبو له امله د لویو جګړو د پیل احتمال پکې زیات وي.
که د سیمې هېوادونه، نړیواله ټولنه او د خلکو مدني حرکتونه د سولې لپاره ګډ فشار رامنځته نه کړي، نو دا بحران کولای شي په یوه پراخه سیمه‌ییزه او حتی نړیواله جګړه بدل شي.
پاي

افغانستان د اور په کړۍ کې