د پاکستان زېږون؛ تصادف که د بریټانوي استعمار ستراتیژیک پلان؟ (۱۹۴۰–۱۹۴۷)

د پاکستان زېږون؛ تصادف که د بریټانوي استعمار ستراتیژیک پلان؟ (۱۹۴۰–۱۹۴۷)

سريزه:

  دا مقاله د بریتانوي ځینو محرمو اسنادو له لارې د پاکستان جوړېدو د شالید، ستراتیژیکو موخو، او سیمه‌ییزو پایلو یو وړوکی معلوماتي انځور وړاندې کوي. په دې څېړنه کې د ۱۹۴۰–۱۹۴۷م، کالونو د بریتانوي هند د وېش پلانونه، قانوني پرېکړې، او محرم ارشیفي اسناد څېړل شوي دي.

د ۱۹۴۷م کال د اګست پر ۱۵مه د بریتانوي هند وېش او د پاکستان رامنځته کېدل د شلمې پېړۍ له مهمو جيوپوليټيکي تحولاتو څخه ګڼل کېږي. دا تحول يوازې د کانګرس او مسلم ليګ ترمنځ سياسي اختلاف نه و، بلکې د بریتانوي ستراتيژيکو، امنيتي، استعماري او جغرافيايي محاسباتو پايله هم وه.

 

لومړی څپرکی:

د پاکستان د جوړېدو سياسي او قانوني بنسټ:

 

لومړی: د 3 جون 1947 پلان، June 3 Planيا  Mountbatten Plan د ماونټبیټن د وېش پلان:

د 1947م کال د جون پر 3مه د هند وایسرای Lord Louis Mountbatten  « لورډ لوئس ماونټبیټن» د بریتانوي کابینې په اجازه د هند د وېش رسمي طرح اعلان کړه.

په دې پلان کې لاندې موارد شامل وو:

۱- د British India وېش په دوو Dominion دولتونو.
نوټ: Dominion  « ډومینین » هغه نیمه خپلواک دولت ته ویل کېده چې د بریتانوي دولت تر تاج لاندې پاتې وي خو کورنی حاکميت ولري.

۲- پنجاب او بنګال به د خپلو مقننه شوراګانو له لارې د وېش پرېکړه کوي.

۳- په North West Frontier Province چې د هغه وخت رسمي انګليسي نوم و او نننۍ خېبر پښتونخوا بلل کېږي، ټولپوښتنه به ترسره کېږي.

۴- په بریتانوي بلوچستان (British Baluchistan) کې به د شاهي جرګې (Shahi Jirga) او ښاروالیو (municipalities) له لارې پرېکړه کېږي.

دغه اسناد په تفصيل سره د The Transfer of Power, Volume XII 1977 HMSO London کې راغلي دي، په ځانګړي ډول مخونه 240 څخه تر 310 پورې.

دويم: د هند د خپلواکۍ قانون 1947

 

د 1947م کال د جولای پر 18مه د بریتانیا پارلمان د د هند د خپلواکۍ قانون ۱۹۴۷ (Indian Independence Act 1947) تصويب کړ.

مهم مواد یې:

۱ــ د ۱۵ اګست ۱۹۴۷ څخه دوه نیمه خپلواک دولتونه (Dominions) رامنځته کېږي؛ هند او پاکستان.
۲ــ پاکستان ته لوېديځ پنجاب، سند، ختيځ بنګال، او بلوچستان انتقالېږي.

۳ــ د North West Frontier Province – NWF- اوسنۍ پښتونخوا؛ شمال لوېدیځو سیمو لپاره د ټولپوښتنې حق قانوني کېږي.
۴ــ د بریتانوي پارلمان واک او قانوني اختیار په نوي ډومینین دولتونو کې پای ته رسېږي.

دا په Hansard Parliamentary Debates July 1947   کې د قانون بحثونه ثبت دي. جلد 440 مخونه 2074–2105.

دا قانون ښيي چې وېش تصادفي نه و بلکې د بریتانوي دولت رسمي، استعماري او قصدي اقدام و.

 

دویم څپرکی:

بریتانوي ستراتيژيک او استعماري محاسبات:

 

لومړی: د متحد هند وېره

د بریتانيا ځينې چارواکو وېره لرله چې يو متحد، صنعتي او ځواکمن هند به وروسته د بریتانيا د نفوذ پر وړاندې ودرېږي.

د 20 اکتوبر 1947 تحليلي سند DO 121/69 کې راغلي:

«که څه هم هند او پاکستان به رسمي خپلواک شي؛ خو امکان لري چې هند د پاکستان کمزوري کېدو ته انتظار وباسي.»

دا ښيي چې لندن پاکستان د يو جلا جيوپوليټيکي واحد په توګه ارزښتناک ګاڼه.

دويم: د شوروي اتحاد پر وړاندې دفاعي کمربند:

د 1940مو کلونو په وروستيو کې د شوروي اتحاد د نفوذ اندېښنه موجوده وه.

د Foreign Office « د بریتانیا د بهرنیو چارو وزارت » په مراسلاتو کې افغانستان، ايران او شمال لوېديځ هند د دفاعي کمربند په توګه ياد شوي دي.

پاکستان د لاندې دليلونو له مخې مهم ګڼل کېده:

 

۱- عربي سمندرګي ته لاسرسی.
۲- د خليج او ايران د تېلو سيمو ته نږدې والی.
۳-د شوروي منځنۍ اسيا ته جغرافيایي نږدې والی.

درېيم څپرکی:

افغانستان او ډيورنډ کرښه:

 

لومړی: افغانستان د « لویې لوبې» Great Game په لړۍ کې:

په نولسمه پېړۍ کې Great Game هغه اصطلاح وه چې د روس او بریتانيا د رقابت لپاره کارېده.

ویل کېږي د 1893 کال د امیر عبدالرحمن خان  اوSir Mortimer Durand  « سر مورټیمر ډیورنډ » ترمنځ یواځې یو لنډمهاله تړون وشو.

بریتانوي اسناد دا د Sphere of Influence Line يا د نفوذ کرښه بولي، نه د نړۍوال سرحد په توګه.

Sphere of Influence Line « د نفوذ د ساحې کرښه » څه معنا لري؟

Sphere of Influence « د نفوذ د ساحې کرښه » په استعماري سیاست کې هغه سیمې ته ویل کېده چې یو ستر ځواک پکې مستقیم حاکم نه وي؛ خو سیاسي، نظامي یا اقتصادي نفوذ ولري.

نو؛ Sphere of Influence Line یعنې د نفوذ د ساحې کرښه

دا هغه کرښه ده چې دوه ځواکونه د خپل نفوذ د حدودو د مشخصولو لپاره ټاکي، نه دا چې لازماً یې د نړۍوال سرحد په معنا رسم کړي وي.

په نولسمه پېړۍ کې بریتانیا او روسیې ډېرې داسې کرښې وټاکلې چې هدف یې د نفوذ د ټکر مخنیوی و، نه د دائمي نړۍوال سرحد تثبیت.

دا کرښې د استعمار د پای ته له رسېدو سره سم له منځه لاړې او ټول افغانان او د افغانستان دولتونه په دې باور دي، چې دا کرښه د استعماري شرایطو له مخې راښکل شوې او اوس هیڅ د اعتبار وړ نه ګڼل کېږي.

India Office Records L PS 18 B153 کې دا مراسلات خوندي دي.

څلورم څپرکی:

بلوچستان او پښتونخوا North West Frontier Province  ټولپوښتنه:

 

۱ـ ټولپوښتنه د ۱۹۴۷م کال د جولای په میاشت کې ترسره شوه.

۲- د پښتونستان غوښتنه پکې شامل نه وه.

۳- تفصيل یې په The Transfer of Power, Vol. XII, مخ ۵۰۰–۵۴۰ کې خوندي دی.

بلوچستان (British Baluchistan)

۱-د Chief Commissioner تر ادارې لاندې و.

نوټ: Chief Commissioner  مهم کمېشنر:  هغه لوړپوړی چارواکی چې د بریتانوي بلوچستان د مرکزي ادارې مسئول و او د سیمې د ادارې او قانون عملي کولو واک یې درلود.

۲- Shahi Jirga  شاهي جرګې په ۲۹ جون ۱۹۴۷ د پاکستان ملاتړ اعلان کړ.

۳-د کلات الحاق وروسته، په ۱۹۴۸ کې ترسره شو.

پنځم څپرکی:

ايا بریتانيا په قصدي توګه پاکستان د هند او افغانستان ترمنځ جوړ کړ؟

د رسمي اسنادو له مخې اصلي دليل سياسي بحران ګڼل شوي؛ خو په اصل کې ستراتيژيکه او استعماري محاسبه هم ورسره مل وه.

شمال لوېديځو برخو د بریتانوي پوځ لپاره حياتي ارزښت درلود.

همدارنګه د انګریزانو له لوري: 

۱ــ کشمیر يوه لانجمنه سيمه پرېښودل شوه.
۲ــ ډيورنډ کرښې ته څېرمه د یوې ژبې، کورنۍ او یوې خاوري وګړي په دوه ټوټو ووېشل شول.
۳ــ پنجاب او بنګال هم پر قومي او مذهبي اساس ووېشل شول.

دا وېش د اوږدمهاله رقابت تخم وکرل چې ناوړه پایلې یې ورځ تر بلې پراخېږي.

پایلې:

د بریتانوي محرمو اسنادو پر بنسټ لاندې پایلې ترلاسه کېږي:

 

۱-د  پاکستان رامنځته کېدل د یوه قصدي سياسي تصميم پايله وه.
۲- وېش يوازې مذهبي نه و بلکې ژور ستراتيژيک اړخ يې درلود.
۳- افغانستان او ډيورنډ کرښه د امنيتي کمربند برخه ګڼل کېده.
۴- بلوچستان او پښتونخوا د یوه شوم او ناوړه پلان له مخې پاکستان ته وسپارل شول.
۵- کشمیر لانجمن پرېښودل شو.
۶- دې وېشونو د اوږدمهاله رقابت بنسټ کېښود، چې تر ټولو ډېر زیان یې افغانستان ته ورسېد.

نو ويلای شو چې بریتانيا د خپل استعماري نفوذ د تداوم، د پخواني شوروي د مهار، د متحد هند کمزوري کولو، د پښتنو د یووالي له منځه وړو او د سيمه‌یيز توازن د ساتلو لپاره پاکستان رامنځته کړ.

مهمې سرچېنې:

 ۱ ـ د هند د خپلواکۍ قانون، ۱۹۴۷  (Indian Independence Act 1947)  ۱۰ او ۱۱ جورج، شپږم، فصل ۳۰
د بریتانیا پارلمان، ۱۸ جولای ۱۹۴۷.

۲ ـ د بریتانیا د ولسي جرګې رسمي مباحث، (Hansard Parliamentary Debates) جلد ۴۴۰، جولای ۱۹۴۷
د بریتانیا پارلمان رسمي ثبت.

۳ ـ د واک د لېږد اسنادي ټولګه ۱۹۴۲–۱۹۴۷، (The Transfer of Power 1942–47) جلد ۱۲
سمونوال؛ نېکولاس منسرګ (Nicholas Mansergh). چاپ: HMSO لندن، ۱۹۷۷.

۴ ـ د بریتانیا ملي ارشیف سند: د هند او پاکستان راتلونکې اړیکې.
(The National Archives, DO 121/69, Analysis of Future Relations)
د بریتانیا ملي ارشیف، ۲۰ اکتوبر ۱۹۴۷.

۵ ـ د هند د چارو دفتر اسناد (India Office Records) بریتانوي کتابتون، د ارشیف کوډ  L PS 18 B153

پای

د شرارت کوونکو سکتاريستانو په ځواب کې

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: