د افغانستان د ملي حاکمیت دفاع او د ولس تاریخي مسؤولیت

د افغانستان د ملي حاکمیت دفاع او د ولس تاریخي مسؤولیت

د پاکستان د پوځي رژیم د ظالمانه هوايي بریدونو، ملکي قربانیانو، او د ډیورند فرضي کرښې په اوږدو کې د افغان زلمو د مقاومت او مېړانې تحلیلي ارزونه

 

نصرٌ من الله وفتحٌ قریب

لنډیز

دا مقاله د افغانستان پر ملي حاکمیت، ملکي امنیت، او ولسي کرامت د پاکستان د پوځي رژیم د هوايي بریدونو اغېزې په تحلیلي او مستنده بڼه ارزوي. د مقالې اساسي استدلال دا دی چې افغانستان یوازې یوه جغرافیه نه ده، بلکې د ایمان، تاریخ، قربانۍ، او ګډ ملي وجدان ژوندی تمثیل دی. له همدې امله، د دې خاورې، د دې ولس، او د دې ملي حاکمیت دفاع یوازې یو سیاسي دریځ نه، بلکې اسلامي، ملي، انساني، او تاریخي مسؤولیت دی.

مقاله همدارنګه دا روښانوي چې پر ملکي وګړو، په ځانګړي ډول ښځو او ماشومانو، بریدونه نه یوازې د بشري اصولو خلاف عمل دی، بلکې د یو ملت پر روان، عزت، او ټولنیز ثبات هم ژور اغېز لري. په همدې چوکاټ کې، د ډیورند فرضي کرښې په اوږدو کې د افغان مېړنیو ځوانانو مقاومت، قربانۍ، او ثابت قدمي د ملي ویښتیا او مشروع دفاع یوه مهمه بېلګه بلل شوې ده.

کلیدي کلیمې: افغانستان؛ ملي حاکمیت؛ د پاکستان هوايي بریدونه؛ ملکي قربانیان؛ ښځې او ماشومان؛ د ډیورند فرضي کرښه؛ مشروع دفاع؛ ملي وحدت؛ اسلامي ارزښتونه؛ عدالت

۱. سریزه

افغانستان یوازې یوه جغرافیه نه ده، بلکې د ایمان، تاریخ، تمدن، قربانۍ، او ګډ ملي شعور ژوندی نوم دی. دا خاوره د هغو نسلونو امانت دی چې د خپل دین، خپلواکۍ، ناموس، او عزت د ساتنې لپاره یې قربانۍ ورکړې دي. له همدې امله، د افغانستان د خاورې، ملي حاکمیت، او ولسي کرامت ساتنه یوازې یو سیاسي انتخاب نه، بلکې یو تاریخي او اخلاقي مکلفیت دی.

کله چې پر یوه ملت بهرنی تېری وشي، کله چې د هغه پر خاوره، ولسي امنیت، او ملي اراده فشار واچول شي، او کله چې ملکي وګړي د پوځي بریدونو قرباني شي، نو دا مسئله یوازې د یوې شخړې تر سرحد نه پاتې کېږي؛ بلکې د حق، عدالت، او بقا په کچه مطرح کېږي. د همدې لپاره، د افغانستان د خاورې، د خلکو د ژوند، او د ملي حاکمیت دفاع یوازې احساساتي غبرګون نه، بلکې یو مشروع او مسؤول دریځ دی.

۲. د مقالې موخه او اساسي پوښتنه

د دې مقالې موخه دا ده چې د پاکستان د پوځي رژیم د هوايي بریدونو سیاسي، اخلاقي، او ملي اغېزې وڅېړي، او دا روښانه کړي چې د دغسې تېري پر وړاندې د افغان ولس وحدت، مشروع دفاع، او ملي مسؤولیت څنګه توضیح کېدای شي.

د مقالې اساسي پوښتنه دا ده: د افغانستان پر ملي حاکمیت او ملکي وګړو د بهرنیو هوايي بریدونو پر وړاندې د افغان ولس مشروع، اخلاقي، او ملي دریځ څه باید وي؟

۳. میتودولوژي او د مقالې حدود

دا مقاله د تحلیلي – تفسیري میتود پر بنسټ لیکل شوې ده. په دې لیکنه کې د اسلامي نصوصو اخلاقي لارښوونې، افغاني ولسي دودونه او ارزښتونه، د معتبرو نړیوالو رسنیو او ادارو له ثبت شویو او خپرو شویو راپورونو څخه استفاده شوې ده، او د ملي حاکمیت، مشروع دفاع، او ملي وحدت مفاهیم په تحلیلي بڼه ارزول شوي دي.

دا مقاله د پوځي تخنیکي جزئیاتو پر ځای د پېښو پر اخلاقي، حقوقي، او ملي اغېزو تمرکز کوي. همدارنګه، مقاله هره ادعا د موجودو عامه راپورونو په رڼا کې مطرح کوي، نه د نامعلومو او نه تایید شویو معلوماتو پر بنسټ.

۴. شرعي او اخلاقي بنسټ: وحدت، حق پالنه، او د ظلم پر وړاندې درېدل

اسلام یوازې د فردي عبادت دین نه دی؛ بلکې د مسؤولیت، ورورولۍ، او د حق د دفاع دین هم دی. الله تعالی فرمایي: ﴿وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا﴾، یعنې: ټول د الله رسۍ کلکه ونیسئ او تفرقه مه کوئ.

همدارنګه فرمایي: ﴿وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ﴾، یعنې: مه کمزوري کېږئ او مه غمجنېږئ؛ که مؤمنان یئ، نو برلاسي به یاست.

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي: «المسلم أخو المسلم، لا يظلمه ولا يخذله».

دغه نصوص دا راښيي چې د مسلمان او انسان د درد پر وړاندې بې پروايي نه دیني توجیه لري او نه اخلاقي وزن. که پر یوه ولس ظلم کېږي، د هغه د حق یادول، د مظلومیت غږ یې پورته کول، او د تفرقې پر ځای د وحدت او صبر لار نیول، یو ایماني او وجداني مسؤولیت دی.

۵. د پاکستان د پوځي رژیم هوايي بریدونه او د افغان ولس درد

د پاکستان د پوځي رژیم له لوري پر افغانستان وروستي هوايي بریدونه د نړیوالو اصولو، د ګاونډیتوب د اخلاقو، او د بشري ارزښتونو خلاف عمل دی. دا بریدونه یوازې محدود پوځي فشار نه و، بلکې د افغانستان پر ملي حاکمیت، ولسي امنیت، او د ملکي ژوند پر ثبات یې ژور اغېز وکړ.

په تېره بیا، پر ملکي وګړو، په ځانګړي ډول پر ښځو او ماشومانو، بریدونه هغه دردناک اړخ دی چې دغه پېښې له یوې عادي شخړې ډېرې ورهاخوا وړي. پر بې وسه انسانانو مرګونی فشار نه د زړورتیا نښه ده او نه د مشروعیت دلیل؛ بلکې دا د داسې چلند څرګندونه ده چې د خبرو، عدالت، او متقابل احترام پر ځای زور، تېري، او ظلم ته ترجیح ورکوي.

هر هغه برید چې د افغان ماشوم وینه تویوي، کورنۍ په ویره کې اچوي، او د ولس په حافظه کې زخم پرېږدي، د دې ملت په تاریخي حافظه کې د ظلم او دښمنۍ د پېښې په توګه ثبتېږي.

افغان ولس ټپي کېدای شي، خو بې حسه نه دی؛ متأثر کېدای شي، خو مات شوی نه دی. دا ولس لا هم پر خپل وطن، خپل حق، او خپل ملي کرامت ولاړ ولس دی.

۶. د نړیوالو راپورونو له مخې د بریدونو بڼه، جغرافیه، او ملکي زیانونه

د دې مقالې د استنادي بنسټ د پیاوړتیا لپاره، دلته هغه پېښې په منظم ډول یادېږي چې د نړیوالو رسنیو او ادارو له خوا راپور شوې دي. په دې برخه کې یوازې هغه معلومات راوړل شوي چې یا په مستقیم ډول نړیوالو ادارو خپاره کړي، یا لویو نړیوالو رسنیو په واضح ډول راپور کړي دي.

۶.۱ د ۲۰۲۴ د دسمبر ۲۵مه

د Reuters د راپور له مخې، د پکتیکا ولایت په څلورو ځایونو کې بمبار شوی و او لږ تر لږه ۴۶ کسان وژل شوي وو. په وژل شویو کې ډېری ښځې او ماشومان یاد شوي وو، او شپږ نور کسان ټپیان شوي وو.

۶.۲ د ۲۰۲۵ د نومبر ۲۵مه

د Reuters د راپور له مخې، د افغانستان چارواکو ویلي وو چې په پاکستاني هوايي بریدونو کې ۹ ماشومان او یوه ښځه وژل شوي دي. همدارنګه راپور کې راغلي وو چې بریدونه د افغانستان په ختیځو سیمو کې ترسره شوي، خو د ځینو جزئیاتو خپلواک تأیید محدود پاتې و.

۶.۳ د ۲۰۲۶ د فبرورۍ ۲۱ – ۲۲مه

د UNAMA د ۲۳ فبرورۍ ۲۰۲۶مې نېټې د بیان له مخې، د ننګرهار ولایت د بهسود او خوګیاڼي ولسوالیو په بریدونو کې لږ تر لږه ۱۳ ملکي وګړي وژل شوي او ۷ نور ټپیان شوي دي. په وژل شویو او ټپیانو کې ښځې او ماشومان هم شامل وو. Reuters هم راپور ورکړی چې پاکستان د پولې هاخوا بریدونه کړي وو او افغان لوري د ملکي تلفاتو خبره کړې وه.

۶.۴ د ۲۰۲۶ د فبرورۍ ۲۷مه

د Reuters او AP د راپورونو له مخې، بریدونه یوازې سرحدي سیمو پورې محدود نه وو، بلکې کابل، کندهار، او ځینې نورې سیمې هم پکې یادې شوې دي. Reuters د پاکستاني امنیتي سرچینو له قوله د ژورو بریدونو او د پوځي هدفونو د نښه کولو خبره کړې ده، او AP د افغان ویاند له قوله په کابل او دوو نورو ولایتونو کې د بریدونو یادونه کړې ده. په همدې ورځ د دواړو غاړو ترمنځ نښتې شدیدې شوې او د خبرو او منځګړیتوب غوښتنې هم راپور شوې. خو د تلفاتو او ځینو هدفي جزئیاتو په اړه خپلواک تأیید په ټولو مواردو کې یو شان نه و.

۶.۵ د ۲۰۲۶ د فبرورۍ ۲۸مه

د ۲۸ فبرورۍ ۲۰۲۶مې تر راپورونو پورې، Reuters او AP دواړو څرګنده کړه چې جګړه درېیمې ورځې ته داخله شوې وه، نښتې روانې وې، او پاکستان د افغانستان دننه لا ژور بریدونه ترسره کړي وو. همدارنګه د دواړو لورو د تلفاتو ادعاوې یو له بله متفاوتې وې، او د ملکي تلفاتو په اړه اندېښنې هم دوام درلودې. په همدې وخت کې د ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې، او یو شمېر هېوادونو له خوا د تاوتریخوالي د کمېدو او سیاسي حل غوښتنې راپور شوې دي. دا وروستی وضعیت ښيي چې د فبرورۍ د ۲۷مې او ۲۸مې پېښې یوازې یو لنډ پوځي تبادل نه و، بلکې د پراخېدونکي کړکېچ بڼه یې غوره کړې وه.

۶.۶ د استنادي ثبت لنډه پایله

له دې ثبت څخه څرګندېږي چې د بریدونو جغرافیه محدوده نه وه، او د تاوتریخوالي بڼه د وخت په تېرېدو نوره هم پراخه شوې ده. پکتیکا، ننګرهار، کابل، کندهار، او د تورخم شاوخوا سیمې په نړیوالو راپورونو کې یادې شوې دي. له همدې امله، د ملکي زیانونو موضوع یوازې ادعا نه، بلکې یوه جدي او د مستندې ارزونې وړ مسئله ده.

۷. د ډیورند فرضي کرښې په اوږدو کې د افغان زلمو مېړانه او مقاومت

د دې مقالې یو مهم محور دا دی چې د ډیورند فرضي کرښې په اوږدو کې د افغان سرتېرو، مدافع ځواکونو، او مېړنیو ځوانانو دفاعي دریځ باید په درنه او باوقاره ژبه بیان شي. په سختو او غرنیو سیمو کې ولاړ مدافع سرتېري یوازې د مورچل ساتونکي نه دي؛ هغوی د وطن د ساتنې، د ملي ارادې، او د تاریخي مسؤولیت استازي دي.

په وروستیو نښتو او ځوابي اقداماتو کې دا څرګنده شوه چې افغان مدافعین د فشار، بمبار، او ګواښ پر وړاندې د مورچل پرېښودو اراده نه لري. د دوی حضور دا معنا لري چې افغانستان لا هم د داسې اولادونو خاوره ده چې د تجاوز پر وړاندې درېدل، د وطن ساتنه، او د ملي حاکمیت دفاع پېژني.

دا مقاومت یوازې پوځي بڼه نه لري؛ بلکې د ملي احساس، ایماني استقامت، او تاریخي مسؤولیت څرګندونه هم ده. له همدې امله، د دغو مدافعینو یادونه باید د ملي حافظې د یوې مثبتې، باعزته، او الهام بښونکې برخې په توګه وساتل شي.

۸. وطن، خپلواکي، او ملي هویت

وطن د افغانانو لپاره یوازې د استوګنې ځای نه دی؛ وطن د هغه د هویت، حافظې، تاریخ، دود، او د راتلونکي نسل د بقا محور دی. د وطن له لاسه ورکول یوازې د ځمکې له لاسه ورکول نه دي، بلکې د تاریخي حافظې، فرهنګي تسلسل، او ملي شرافت له لاسه ورکول هم دي. له همدې کبله، د افغانستان خپلواکي د افغان ملت د سیاسي او تاریخي موجودیت بنسټ دی.

افغانستان د قومونو، ژبو، سیمو، او فرهنګي رنګارنګۍ ګډ کور دی. دا تنوع که د عدالت، متقابل احترام، او ملي شعور په رڼا کې تنظیم شي، نو د کمزورۍ نه، بلکې د قوت سرچینه ګرځي. د افغانستان درد د یوه قوم درد نه دی؛ د ټول ملت ګډ درد دی.

۹. قرباني، عدالت، او د مشروع دفاع فلسفه

هیڅ ملت پرته له قربانۍ خپل عزت، خپلواکي، او وقار نه شي ساتلای. قرباني یوازې د جګړې په ډګر کې نه وي؛ قرباني د فکر، صبر، علم، استقامت، او ملي وفادارۍ په ډګرونو کې هم وي. په افغان تاریخ کې د ازادۍ او عزت هر پړاو د قربانۍ له لارې ترلاسه شوی دی.

خو د قربانۍ تر څنګ د عدالت اصل هم حیاتي دی. د افغان ولس د مشروع دفاع تر ټولو مهم اخلاقي قوت دا دی چې باید د عدالت او انسانیت پر بنسټ ولاړه وي. مشروع دفاع هغه وخت اخلاقي اعتبار مومي چې له بې ګناه انسانانو سره له ظلم، له بې انصافۍ، او له غیرمسؤولانه غبرګون څخه پاکه وي.

همدلته د افغان ولس اخلاقي برتري هم راڅرګندېږي: دفاع حق دی، خو دا حق هغه وخت لوړ ارزښت لري چې له وقار، صبر، او عدالت سره مل وي.

۱۰. د تجاوز پر وړاندې ملي یووالی

کله چې پر وطن تېری کېږي، ملي یووالی یوازې یو سیاسي تاکتیک نه وي، بلکې یو اسلامي، انساني، او افغاني مسؤولیت وي. اسلامي ځکه چې اسلام د ورورولۍ، مرستې، او د حق د صف د ټینګولو امر کوي. انساني ځکه چې انسانیت د بې ګناه وینې او د مظلوم د درد پر وړاندې بې پروايي نه مني.

افغان ولس باید په یوه غږ ووايي: موږ د سولې مخالف نه یو، خو د سپکاوي په بدل کې چوپتیا نه منو. موږ د ثبات غوښتونکي یو، خو د تېري پر وړاندې بې تفاوته نه یو. موږ د ښې ګاونډیتوب پلویان یو، خو د خپل ملي حاکمیت، خاورې، او عزت په بیه هېڅ ډول اړیکه نه منو.

د نن ورځې ستر مسؤولیت دا دی چې افغان ولس د هر ډول بهرني تېري پر وړاندې په ملي وحدت، سیاسي بصیرت، او اسلامي اخلاقو سره ودرېږي. نه باید داخلي درزونه ژور شي، او نه باید د قوم، ژبې، یا سیمې په نوم ملي یووالی کمزوری شي.

۱۱. سپارښتنې

۱۱.۱ واحد ملي دریځ: د افغانستان د ملي حاکمیت، سرحدونو، فرضې کرښی ، او ملي کرامت په اړه باید یو مستند، باوقاره، او واحد ملي دریځ پیاوړی شي.

۱۱.۲ د سرحدونو او فرضي کرښې د دفاع پیاوړتیا: د ډیورند فرضي کرښې په اوږدو کې د دفاعي پوستو، تجهیزاتو، څار، او ارتباطي سیستمونو پیاوړتیا باید د ملي امنیت له مهمو لومړیتوبونو څخه وي.

۱۱.۳ د ملکي قربانیانو مستندسازي او ددی پيښو د مخنیوي بنسټیزې عملي لارې چارې: د ښځو، ماشومانو، او نورو ملکي قربانیانو قضیې باید په منظم ډول ثبت، مستند، او نړیوالو حقوقي او بشري بنسټونو ته وړاندې شي.

۱۱.۴ د ولس د ساتنې مسؤولیت: حاکمان او مسؤول بنسټونه باید د ولس د امنیت، هوساینې، او ارام د تأمین وجیبه په لا جدي او مسؤولانه توګه ادا کړي.

۱۱.۵ علمي او رسنیز کار: علمي، دیني، فرهنګي، او رسنیز بنسټونه باید د ملي وحدت، تاریخي شعور، مشروع دفاع، او ملي حاکمیت پر مفاهیمو منظم او دوامدار کار وکړي.

۱۱.۶ د سرتېرو او باتورو مدافعینو د قربانیو درناوی: د افغان سرتېرو، مدافع ځواکونو، او مېړنیو ځوانانو قربانۍ او مقاومت باید د ملي حافظې د یوې مثبتې او الهام بښونکې برخې په توګه وساتل شي.

۱۲. د درنو او قدرمنو لوستونکو لپاره د لیکوال پیغامونه

۱. ملي وحدت د هر ملت تر ټولو لوی قوت دی؛ که موږ سره یو پاتې شو، بهرنی فشار مو اراده نه شي ماتولای.

۲. د ملي حاکمیت ساتنه یوازې د دولت دنده نه ده؛ دا د هر بااحساس افغان ګډ مسؤولیت دی.

۳. مشروع دفاع حق دی، خو باید له عدالت، وقار، او انساني اخلاقو سره مل وي.

۴. د ښځو، ماشومانو، او ټولو ملکي قربانیانو درد باید هېر نه شي؛ د هغوی دفاع او یاد ساتل زموږ ملي، ولسي، او اخلاقي وجیبه ده.

۵. افغان ځوانان باید د علم، بصیرت، او ملي شعور له لارې د خپل وطن د راتلونکې ساتونکي شي.

۶. اختلافونه باید د ملي مصلحت تر سیوري لاندې حل شي، ځکه د تفرقې ګټه تل پردیو ته رسېږي.

۷. د افغانستان راتلونکی هغه وخت روښانه کېږي چې ایمان، وحدت، عدالت، ګډې هڅې، او منظم کار یو ځای شي.

۱۳. پایله

په پایله کې ویلای شو چې د افغانستان د خاورې، خپلواکۍ، ملي حاکمیت، او ولسي کرامت ساتنه د افغان ولس لپاره ژوره اسلامي، انساني، افغاني، او تاریخي وجیبه ده. دا وجیبه پر څو بنسټیزو ستنو ولاړه ده: ایمان، عدالت، ملي هویت، ملي وحدت، قرباني، شرافت، او مسؤولیت.

د پاکستان د پوځي رژیم وروستي هوايي بریدونه یوازې پوځي پېښې نه وې؛ دا د افغانستان پر ولسي ژوند، ملي ارام، او ملکي امنیت ژور اغېز لرونکی تېری و. په ځانګړي ډول، پر ملکي وګړو، ښځو، او ماشومانو د دغو بریدونو اغېز د دې قضیې تر ټولو دردناک اړخ دی. د ۲۰۲۴، ۲۰۲۵، او ۲۰۲۶ ثبت شوې پېښې، او په ځانګړي ډول د ۲۰۲۶ د فبرورۍ د ۲۷مې او ۲۸مې وروستي پرمختګونه، دا ښيي چې مسئله یوازې یوه عارضي سرحدي نښته نه، بلکې د پراخېدونکي تاوتریخوالي جدي بڼه ده.

له بلې خوا، د ډیورند فرضي کرښې په اوږدو کې د افغان باتورو مدافعینو مقاومت، قربانۍ، او ثابت قدمي دا ښيي چې د افغانستان سنګر لا هم ژوندی دی، او د وطن د دفاع اراده لا هم پیاوړې ده.

له همدې امله، د وطن دفاع وجیبه ده، د ملي وحدت ساتنه مسؤولیت دی، د عدالت او وقار پالنه اخلاقي بنیاد دی، او د هر ډول تېري پر وړاندې روښانه، باوقاره، او مشروع دفاع د افغان ولس اسلامي، انساني، او ملي حق دی.

سرچینې او مراجع

۱. القرآن الکریم، سورة آل عمران، آیت ۱۰۳.

۲. القرآن الکریم، سورة آل عمران، آیت ۱۳۹.

۳. القرآن الکریم، سورة الأنفال، آیت ۴۶.

۴. البخاري، محمد بن إسماعیل. الجامع الصحیح، کتاب المظالم.

۵. مسلم، مسلم بن الحجاج. الجامع الصحیح، کتاب البر والصلة.

۶. Reuters. Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says. 25 December 2024.

۷. Reuters. Afghanistan says 9 children killed in Pakistani air strikes, vows to respond. 25 November 2025.

۸. Reuters. Afghanistan’s ruling Taliban says Pakistan strikes kill, injure dozens. 22 February 2026.

۹. UNAMA. Statement on Civilian Casualties. 23 February 2026.

۱۰. Reuters. Afghan Taliban open to talks after Pakistan bombs Kabul, Kandahar. 27 February 2026.

۱۱. AP News. Explosions rock Kabul after Afghanistan’s attack on Pakistan. 27 February 2026.

۱۲. Reuters. Pakistani and Afghan forces clash as diplomatic efforts intensify. 28 February 2026.

۱۳. AP News. Pakistan carries out airstrikes inside Afghanistan as ‘open war’ on border continues. 28 February 2026.

۱۴. Reuters. From sponsor to enemy: What’s behind Pakistan’s attack on Afghan Taliban? 27 February 2026.

محمد همایون همت

جرمني           ۲۸.۰۲.۲۰۲۶.

د ښځو د تعلیم تاریخي محدودیتونه او مذهبي-ټولنیز حساسیتونه

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: