توکسوپلازموزیس

توکسوپلازموزیس (Toxoplasmosis)؛

توکسوپلازموزیس یوه پرازیتي ناروغي ده چې د Toxoplasma gondii په نوم پرازیت یې عامل دی. دا پرازیت په پیشوګانو او نورو حیواناتو کې موندل کېدای شي او انسان ته د ککړې خاورې، اوبو، سبزیجاتو او په ځانګړي ډول د خامې یا نیم‌پخې غوښې له لارې انتقالېدای شي. (CDC Stacks⁠)

د انتقال مهمې لارې:
خامه یا نیم‌پخه غوښه خوړل
د پیشو د غایطه موادو سره تماس او بیا د لاسونو له لارې خولې ته انتقال
ککړې اوبه یا ناپاکه خواړه
ناپاکه یا ښه نه مینځل شوې میوې او سبزیجات
د ککړې خاورې سره تماس، په ځانګړي ډول د باغدارۍ پر مهال
له مور څخه جنین ته د امیندوارۍ پر مهال د تازه انتان انتقال

یادونه: یوازې د پیشو درلودل د ناروغۍ معنا نه لري. د مناسبې حفظ‌الصحې په رعایت سره د پیشو ساتل هم ممکن دي. (CDC⁠)

نښې او علایم:
ډېر خلک هېڅ نښه نه لري، خو که نښې رامنځته شي، کېدای شي:

تبه
د غاړې د لمفاوي غدو بې‌درده پړسوب
ستړیا او عمومي کمزوري
سر درد
د عضلاتو درد
د ستوني درد
د پوستکي دانې یا Rash

په شدیدو مواردو کې، په ځانګړي ډول د کمزوري معافیت لرونکو کسانو کې، د سترګو، سږو یا دماغ ناروغي هم رامنځته کېدای شي. (NDC Services⁠)

د امیندوارۍ پر مهال ولې مهمه ده؟
که یوه ښځه د امیندوارۍ پر مهال لومړی ځل په Toxoplasma gondii اخته شي، پرازیت جنین ته د انتقال امکان لري او د جنین د جدي ستونزو سبب کېدای شي.

ممکنه عوارض یې د ماشوم د سترګو او اورېدلو ستونزې، عصبي او پرمختیايي اختلالات او په ځینو مواردو کې د حمل له لاسه ورکول دي. (CDC Stacks⁠)

له همدې امله، که امیندواره ښځه د توکسوپلازموزیس شک، نښې یا د لابراتوار مثبتې پایلې ولري، باید د نسایي متخصص او اړوند ډاکټر تر څارنې لاندې وڅېړل شي.

تشخیص څنګه کېږي؟

د تشخیص لپاره د ناروغ حالت ته په کتو لاندې ازموینې کارېدای شي:

د وینې معاینه؛ په ځانګړي ډول Toxoplasma IgG او IgM
د اړتیا په صورت کې د انټي‌باډي نورې ازموینې لکه IgG avidity
PCR د ځانګړو شرایطو لپاره
د جنین د ارزونې لپاره Ultrasound
په امیندوارۍ کې د اړتیا پر مهال د Amniotic fluid PCR
د سترګو معاینه که د سترګو د اخته کېدو شک موجود وي
MRI یا CT په هغو کسانو کې چې عصبي نښې ولري

یوازې د IgM مثبتوالی تل د تازه انتان قطعي ثبوت نه وي؛ د پایلې تفسیر باید د ناروغ د حالت، IgG، avidity او کله ناکله تکراري ازموینو سره یوځای وشي. (NDC Services⁠)

درملنه:
په سالمو کسانو کې چې نښې یې خفیفې وي، ډېری وخت ځانګړې درملنې ته اړتیا نه وي.

خو د لاندې کسانو درملنه مهمه کېدای شي:
امیندواره ښځه چې تازه انتان ولري
د کمزوري معافیت لرونکي کسان
د سترګو، دماغ یا نورو غړو شدید اخته کېدل
د شدیدو نښو لرونکي ناروغان

د درملنې مشهور درمل د ناروغ د حالت له مخې عبارت دي له:

Pyrimethamine + Sulfadiazine + Folinic acid (Leucovorin)

په ځینو شرایطو کې Clindamycin د Sulfadiazine بدیل کېدای شي، او د امیندوارۍ په ځانګړو مرحلو کې Spiramycin کارول کېږي. د امیندوارۍ درملنه باید د متخصص له خوا وټاکل شي. (CDC⁠)

مهمه یادونه:
د درملنې موده د ټولو ناروغانو لپاره ۱۴–۲۱ ورځې نه ده. د ناروغۍ د ډول، امیندوارۍ، معافیت، سترګو یا دماغ د اخته کېدو او د درملنې د ځواب له مخې موده بدلېږي. په شدیدو عصبي مواردو کې درملنه معمولاً څو اوونۍ یا تر دې هم اوږده وي. (CDC⁠)

Pyrimethamine د وینې د حجرو د کمېدو خطر لري؛ له همدې امله د دې درملو پر مهال د وینې منظمې معاینې او د Folinic acid کارول مهم دي. (CDC⁠)

د مخنیوي لارې
غوښه په بشپړه توګه پخه کړئ او له نیم‌پخې غوښې ډډه وکړئ.
د خامې غوښې له لمس وروسته لاسونه، چاقو او د پرې کولو تختې په صابون او اوبو ښه ومینځئ.
میوې او سبزیجات له خوړلو مخکې ښه ومینځئ یا پوست یې کړئ.
ناپاکې اوبه مه څښئ.
د باغدارۍ پر مهال دستکشې وکاروئ او وروسته لاسونه ښه ومینځئ.
که امیندواره یاست، د پیشو د غایطه موادو پاکول بل کس ته وسپارئ؛ که مجبور یاست، دستکشې وکاروئ او وروسته لاسونه په صابون او اوبو ښه ومینځئ.
د پیشو د خوراک لپاره خامه غوښه مه کاروئ.
د پیشو د تشناب لوښی هره ورځ پاکول د خطر په کمولو کې مرسته کوي، ځکه پرازیت په تازه غایطه موادو کې سمدستي انتاني نه وي. (CDC⁠)

کله باید ژر ډاکټر ته مراجعه وشي؟

که امیندواره ښځه د توکسوپلازموزیس شکمن تماس یا مثبت لابراتواري نتیجه ولري، باید ژر تر ژره د متخصص سره مشوره وکړي.

همدارنګه د کمزوري معافیت لرونکي کس کې شدید سر درد، ګډوډي، تشنج، د لید ستونزه، د بدن د یوې برخې کمزوري یا نور عصبي علایم جدي ارزونې ته اړتیا لري.

توکسوپلازموزیس د مخنیوي وړ ناروغي ده؛ د پخې غوښې خوړل، پاکوالی او د خوړو او اوبو خوندیتوب د ناروغۍ د مخنیوي تر ټولو مهمې لارې دي.