لوستو هیوادوالو تاریخ مستند کړئ!
د پاکستاني ظالم پوځي رژیم د تیریواو د ملکي قربانیانو د تاریخ مستندول؛ د تاریخي حافظې، عدالت او بشري حقونو لپاره ډیر اړین دي.
افغان ولس نیږدې نیمه پیړۍ په ډیرې بې رحمۍ سره ووژل شو.
له بده مرغه موږ پخوا په هرکور او کلي کې لوستي وګړي نه لرل، له همدې امله مو د ملیونونو شهیدانو او بی ګناه ملکي وګړو تاریخ سم خوندي نه کړای شو. زموږ په هر کلي او کور کې د ناروا جګړو قربانیان شته خو زیاتره یې نوم ورکي دي.
اوس چې تکنالوجۍ پرمختګ کړی، هر څه اسانه شوی دي او په هر کور او کلي کې لوستي ځوانان لرو، نو که د تیري او د پردي یرغل ځواب په سوک نه شو ورکولای، د جګړې تکنالوجي او وسایل نه لرو، نو د یوه تاریخي او عظیم ملت په توګه خو باید د دښمن جنګي جنایتونه پټ پرینږدو، لږ تر لږه خو خپلو راتلونکو نسلونو ته مستند تاریخ ولیکو، ورته ووایو چې موږ په زخمي حالت کې چې د نیمي پیړۍ جګړو ټوکر ټوکر کړي و، په ډیر کمزورې او بی وسه حالت کې په ډیره بې رحمۍ په وار وار د دښمن ګاونډي د درنو توپونو او بمونو لاندی شو.
موږ وینو چې د جګړو او وسلهوالو شخړو تر ټولو دروند انساني زیان ملکي وګړي ویني. که د دغو قربانیانو نومونه، ژوندلیکونه او د هغوی د مړینې شرایط په علمي او مستند ډول ثبت نه شي، د وخت په تېرېدو سره تاریخي حافظه کمزورې کېږي او د حقیقت د تحریف امکان زیاتېږي.
د قربانیانو مستندول نه یوازې تاریخي ارزښت لري، بلکې د بشري حقونو، عدالت، حساب ورکونې او د سولې د فرهنګ د پیاوړتیا لپاره هم بنسټیز اهمیت لري.
د دې لیکنې کلیدي ټکي: تاریخ، مستندسازي، ملکي قربانیان، تاریخي حافظه، بشري حقونه، نړیوال بشردوستانه قانون، عدالت.
سریزه
تاریخ یوازې د پاچاهانو، جګړو او سیاسي بدلونونو کیسه نه ده؛ تاریخ د انسانانو د ژوند، کړاوونو او تجربو مجموعه هم ده. هغه ټولنې چې د خپلو قربانیانو نومونه او کیسې نه ساتي، د خپلې تاریخي حافظې یوه مهمه برخه له لاسه ورکوي.
په معاصرو جګړو کې د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې مستندول د نړیوالو څېړونکو، موزیمونو او د بشري حقونو د بنسټونو له مهمو دندو څخه ګڼل کېږي. د هر قرباني نوم د یوه انسان، یوې کورنۍ او یوې ټولنې د تاریخ استازیتوب کوي.
د مستندولو علمي اصول:
د مستندولو موخه باید د حقیقت ساتنه وي، نه تبلیغات. له همدې امله، هر ثبت شوی معلومات باید تر ممکنه حده د باور وړ سرچینو پر بنسټ ولاړ وي.
د هر قرباني په اړه باید لاندې معلومات راټول شي:
بشپړ نوم
د پلار او کورنۍ نوم (که مناسب وي)
عمر او جنس
د استوګنې سیمه
د پېښې نېټه او ځای
د پېښې لنډ مستند بیان
د عیني شاهدانو څرګندونې
طبي یا رسمي اسناد (که موجود وي)
انځورونه او نور شواهد (د کورنۍ په رضایت)
که د کومې پېښې په اړه بشپړ معلومات نه وي، باید دا موضوع هم په څرګند ډول یاده شي، ترڅو څېړنه له اټکل او مبالغې څخه پاکه پاتې شي.
د قربانیانو د نومونو د ساتنې ملي تګلاره:
د قربانیانو نومونه باید په څو کچو ثبت شي:
۱. سیمهییز یادګارونه
په هره ولسوالۍ یا سیمه کې دې یو دایمي یادګار، څلی یا ، د یاد دیوال جوړ شي. د هماغې سیمې د ټولو ملکي قربانیانو نومونه دې د پېښو د نېټو له مخې ورباندې ولیکل شي. دا به د سیمهییزې حافظې د ساتنې ترڅنګ د قربانیانو کورنیو ته د درناوي څرګندونه هم وي.
۲. ولایتي ارشیف
هر ولایت دې د خپلو قربانیانو ځانګړی چاپي او ډیجیټلي ثبت ولري، چې د سیمو له مخې تنظیم شوی وي او د څېړونکو لپاره د لاسرسي وړ وي.
۳. ملي یادګار
د هېواد په کچه دې یو ملي یادګار یا د یاد موزیم جوړ شي، چې د ټولو ولایتونو د ملکي قربانیانو نومونه پکې په منظم ډول ثبت وي. هر ولایت دې خپله ځانګړې برخه ولري، څو د هېواد د تاریخي حافظې بشپړ انځور وړاندې شي.
۴. ملي ډیجیټلي ارشیف
تر ټولو دوامداره حل د یو خوندي ډیجیټلي ارشیف جوړول دي. د هر قرباني لپاره دې ځانګړې پاڼه موجوده وي چې نوم، ژوندلیک، انځورونه (د کورنۍ په رضایت)، د پېښې اسناد او د اړوندو سرچینو معلومات پکې خوندي شي. دا به د څېړونکو، تاریخ لیکونکو او راتلونکو نسلونو لپاره ارزښتمنه سرچینه وي.
تاریخي او حقوقي اهمیت:
د جګړو د قربانیانو مستندول د هېڅ ځانګړي لوري د ملاتړ یا مخالفت مانا نه لري، بلکې د حقیقت د خوندي کولو علمي او حقوقي هڅه ده. که هر لوری د نړیوال بشردوستانه قانون د احتمالي سرغړونو په اړه تر پوښتنې لاندې راځي، دقیق او بې پرې اسناد د حقیقت موندنې او حقوقي ارزونو لپاره بنسټیز اهمیت لري.
تاریخ ښيي چې هغه هېوادونه چې د خپلو قربانیانو نومونه یې خوندي کړي، د ملي پخلاینې، ټولنیز اعتماد او تاریخي عدالت لپاره یې پیاوړي بنسټونه جوړ کړي دي.
د راتلونکو نسلونو مسؤلیت:
که نن د قربانیانو نومونه ثبت نه شي، څو لسیزې وروسته به ډېری نومونه، کورنۍ او کیسې له منځه ولاړې شي. د هر انسان نوم د تاریخ یوه پاڼه ده. د نومونو ساتل یوازې د مړو یاد نه دی، بلکې د راتلونکو نسلونو لپاره د حقیقت ساتل دي.
همدارنګه، ښوونځي، پوهنتونونه، ملي ارشیفونه، کتابتونونه او موزیمونه کولی شي د مستندو معلوماتو د ساتنې او علمي څېړنو په پراختیا کې مهم رول ولوبوي.
پایله
د جګړو د ملکي قربانیانو د نومونو او کیسو مستندول د تاریخي حافظې، انساني کرامت او عدالت د ساتنې یوه بنسټیزه وسیله ده. سیمهییز یادګارونه، ولایتي ارشیفونه، ملي موزیم، ډیجیټلي بانک او علمي څېړنې یو بل بشپړوي او د دې تضمین کوي چې هېڅ قرباني د تاریخ له حافظې ونه لوېږي. هغه ټولنې چې خپل حقیقت په اسنادو، نومونو او شواهدو ساتي، راتلونکو نسلونو ته د سولې، عدالت او د انسان د ارزښت یو روښانه میراث پرېږدي.
وړاندیزونه:
د قربانیانو د نومونو د ثبت لپاره یوه خپلواکه او مسلکي ملي پروژه رامنځته شي.
په هره ولسوالۍ کې د ملکي قربانیانو د یاد دیوال یا یادګار جوړولو ته لومړیتوب ورکړل شي.
د ټولو ولایتونو معلومات په یوه ملي ډیجیټلي ارشیف کې راټول شي.
پوهنتونونه دې د جګړو د ټولنیزو او تاریخي اغېزو په اړه علمي څېړنې وهڅوي.
د مستندسازۍ ټول بهیر دې د کره شواهدو، بې پرېتوب او د قربانیانو او د هغوی د کورنیو د انساني کرامت پر درناوي ولاړ وي.
«نومونه دې ژوندي وي، حقیقت دې پاتې وي.»
«هر نوم یو ژوند، هر ژوند یو تاریخ.»
« د پاکستاني ړندو بمباریو قربانیان نه هېروو؛ تاریخ په نومونو لیکل کېږي.»
«حافظه د عدالت لومړی ګام دی.»
پوهنمل دوکتوراندوس رحمت ځواکمن
هالنډ/ ۳۰-۶-۲۰۲۶
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.