زمانیکه طیارات جنگی ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فبروری به ایران حمله کردند و در نتیجه آن، رهبر عالی ایران، علی خامنهای، کشته شد و بخش بزرگی از رهبری ارشد این کشور از میان رفت، واکنش ترکیه بیشتر به دلیل آنچه انجام نداد، قابل توجه بود.
رئیسجمهور ترکیه، رجب طیب اردوغان، این حملات را نقض آشکار حقوق بینالملل خواند، حریم هوایی ترکیه را به روی نیروهای امریکایی بست و شخصاً مراتب تسلیت خود را به مناسبت ترور خامنهای ابراز کرد.
با این حال، انقره همزمان تلاش نمود خود را از تهران فاصله دهد؛ بهگونه علنی حملات تلافیجویانه ایران بر کشورهای خلیج را مورد انتقاد قرار داد و سرسختی ایران را عامل فروپاشی مذاکرات پیش از جنگ دانست. این موضعگیری حسابشده بود و اکنون نیز نتایج مثبتی بههمراه داشته است: ترکیه مخالف جنگ بود و در آن با هیچیک از طرفها همپیمان نبود.
-بیطرفی فعال و دستاوردهای راهبردی
این رویکرد، که مقامهای ترکیه آن را «بیطرفی فعال» مینامند، اکنون منافع راهبردی فزایندهای برای این کشور بههمراه داشته است. دو ماه پس از آغاز جنگ، با وجود آتشبس شکنندهای که با میانجیگری پاکستان از اوایل اپریل برقرار مانده، یکی از مهمترین پیامدهای غیرمستقیم جنگ، ارتقای جایگاه منطقهای ترکیه به سطحی است که در دوران معاصر کمتر تجربه کرده است.
-نقش میانجی و مرکزیت دیپلوماتیک
نخستین دستاورد آشکار، افزایش نقش دیپلوماتیک ترکیه است. نشست چهارجانبه ترکیه، عربستان سعودی، مصر و پاکستان که در ۲۹ مارچ در اسلامآباد برای هماهنگی کاهش تنش برگزار شد، در واقع ابتکاری با محوریت ترکیه محسوب میشود.
بر اساس گزارشها، ترکیه میانجی انتقال پیامها میان ایران و ایالات متحده بوده و همزمان تلاش کرده است از گسترش جنگ جلوگیری کند. حمایت علنی رئیس کمیسیون اروپا از این نقش، و نیز روابط شخصی میان اردوغان و دونالد ترامپ، اعتبار این نقش را تقویت کرده است.
اهمیت میانجیگری برای ترکیه صرفاً در دستیابی به توافق نهایی نیست، بلکه در کسب «حق دسترسی» به گفتوگوهایی است که نظم جدید منطقه را پس از جنگ شکل خواهد داد.
-خلأ قدرت به زیان ایران
تحول عمیقتر، تغییرات جغرافیایی و ساختاری است. ایران طی چهار دهه گذشته محور یک شبکه نفوذ منطقهای در عراق، سوریه، لبنان و خلیج بود. اما تضعیف تدریجی این شبکه از سال ۲۰۲۳ و حملات اخیر، آن را عملاً از هم فروپاشیده است.
در کنار تضعیف روسیه در نتیجه جنگ اوکراین، مثلث روسیه–ترکیه–ایران که پیشتر در قالب روند آستانه بر دیپلماسی سوریه حاکم بود، عملاً از میان رفته و ترکیه به تنها بازیگر فعال در این چارچوب تبدیل شده است.
-تغییرات میدانی و پروژههای راهبردی
در سوریه، پس از سقوط حکومت اسد در اواخر ۲۰۲۴، گروههای نزدیک به ترکیه نقش محوری در ترتیبات پس از جنگ دارند. در عراق نیز نشانههایی از گسترش نقش ترکیه دیده میشود.
پروژه «جاده توسعه» به ارزش ۱۷ میلیارد دالر، که هدف آن وصل اروپا و ترکیه به خلیج از طریق عراق است، اکنون عملیتر به نظر میرسد. همچنان «دهلیز زنگزور» در قفقاز جنوبی، که ترکیه را به آسیای مرکزی وصل میکند و ایران را دور میزند، اهمیت بیشتری یافته است.
در مجموع، این دهلیزها میتوانند مسیرهای تجارت شرق–غرب را بهگونه قابلملاحظهای به سمت قلمروهای تحت نفوذ ترکیه تغییر دهند؛ تحولی که نه موقتی، بلکه نسلی و بنیادین تلقی میشود.
-سودمندیهای بخش دفاعی
این جنگ همچنین تغییرات مهمی را در نگرش امنیتی کشورهای خلیج تسریع کرده است. پس از حملات موشکی ایران به زیرساختهای غیرنظامی در عربستان، امارات و قطر، این کشورها در پی تنوعبخشی به شرکای امنیتی خود برآمدهاند.
در این میان، ترکیه بهعنوان یک گزینه منطقهای مهم مطرح شده است. این کشور در یک دهه اخیر از واردکننده تسلیحات به صادرکننده بزرگ تبدیل شده و اکنون بخش اعظم نیازهای نظامی خود را در داخل تولید میکند.
-چالشها و خطرات
با وجود این دستاوردها، وضعیت ترکیه خالی از خطر نیست. بازار بورس استانبول پس از آغاز جنگ سقوط کرد و هزینههای انرژی فشار بیشتری بر اقتصاد وارد کرده است. وابستگی ترکیه به گاز ایران نیز این چالش را تشدید میکند.
همچنین، خطرات امنیتی همچنان پابرجاست؛ از جمله احتمال حملات تلافیجویانه و نیز نگرانی از تقویت گروههای کُرد در منطقه، که برای ترکیه مسئلهای بسیار حساس به شمار میرود.
از سوی دیگر، برخی اظهارات در اسرائیل که ترکیه را تهدید آینده توصیف میکند، نشان میدهد که رقابت جدیدی میان انقره و تلآویو در حال شکلگیری است.
-یک پیروزی مشروط
در نهایت، میتوان گفت که ترکیه امروز نسبت به پیش از جنگ، بهگونه واضح در موقعیت قویتری قرار دارد؛ اما این برتری وابسته به عوامل متعددی است که خارج از کنترول این کشور میباشد.
برای اردوغان، چالش اصلی تا نشست آینده ناتو این است که این دستاوردها را تثبیت کند؛ از جمله روابط دفاعی با کشورهای خلیج، مسیرهای ترانزیتی و نقش میانجیگری در منطقه.
با این حال، paradox (تناقض) همچنان پابرجاست: کشوری که با صدای بلند با این جنگ مخالفت کرد، در آن شرکت ننمود و تلاش کرد از وقوع آن جلوگیری کند، اکنون بیش از دیگران از پیامدهای آن سود برده است.
پنجشنبه، ۳۰ اپریل ۲۰۲۶ مطابق ۱۰ ثور ۱۴۰۵
لینک مطلب:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.