مالاکا د چین اندېښنه؛ د افغانستان لپاره لوی درس
افغان ولس څنګه خپل جغرافیایي بندښت په علم، سوله، ترانزیټ او اقتصادي فرصت بدلولای شي؟
د ملي بقا، انرژۍ، تعلیم، کار، عزت او سیمهییز اتصال لپاره عملي پیغام
|
لنډیز
کله نا کله د نړۍ یوه لرې سمندري تنګي د یوه محصور ملت لپاره تر ټولو نږدې درس ګرځي.
مالاکا د چین د اندېښنې نوم دی، خو د افغانستان لپاره د ځانپېژندنې، علم، سولې، اقتصاد او ملي بقا ژور پیغام لري.
چین، چې د نړۍ له سترو اقتصادي قدرتونو څخه دی، بیا هم د خپل تجارت او انرژۍ د یوې مهمې لارې په اړه اندېښنه لري؛
ځکه د مالاکا تنګی د هغه په بشپړ واک کې نه دی.
د امریکا د انرژۍ معلوماتو اداره د نړۍ د تېلو د مهمو ترانزیټي تنګو لارو په اړه څرګندوي چې د دغو لارو ګډوډي کولای شي بدیلې لارې زرګونه میله اوږدې کړي او د تېلو او ګازو پر بیو اغېز وکړي. د ملګرو ملتونو د تجارت او پراختیا سازمان هم په ۲۰۲۴ کال کې یادونه کوي چې له ۸۰ سلنې څخه ډېر نړیوال تجارت د حجم له مخې د سمندر له لارې کېږي، او سمندري تنګې لارې د نړیوال تجارت، خوراکي امنیت، انرژۍ او اکمالاتي ځنځیرونو لپاره حیاتي ارزښت لري.
افغانستان سره له دی چی سمندر نه لري، خو بېارزښته جغرافیه هم نه لري. دا هېواد د جنوبي آسیا، مرکزي آسیا، ایران، چین او منځني ختیځ تر منځ پروت دی.
که دا موقعیت په علم، قانون، ثبات، سوله، ترانزیټ، انرژۍ، تولید او متوازن سیاست بدل شي، افغانستان کولای شي له محصور هېواد څخه د سیمې د وصل په اقتصادي پُل بدل شي. خو که بېثباتي، ناپوهي، بېعدالتي، انزوا، د تعلیم کمزوري او بېپلانۍ دوام وکړي، همدا جغرافیه د فرصت پر ځای د محرومیت سبب ګرځي.
دا مقاله د مالاکا له ستراتیژیکې معضلې څخه د افغان ولس لپاره عملي درسونه راوباسي:
څنګه یو ملت خپله کمزوري پېژني، څنګه بدیلې لارې جوړوي، ولې سوله د تجارت مور ده، ولې علم د ملي امنیت برخه ده، ولې انرژي د اقتصادي استقلال رګ دی، او ولې افغانستان باید د نورو د ستراتیژیو د میدان پر ځای خپله ملي نقشه او ملی پروژی ولري.
سریزه:
ولې د مالاکا لرې سمندري تنګي د افغانستان نږدې درد راویښوي؟
د نړۍ سیاست یوازې د شعارونو، احساساتو او لنډمهاله واکمنیو په زور نه چلېږي. نړۍ د لارو، بندرونو، انرژۍ، تجارت، امنیت، قانون، علم، ټکنالوژۍ او اوږدمهاله پلان پر بنسټ اداره کېږي.
هغه ملتونه چې خپل موقعیت پېژني، خپلې کمزورۍ پټوي نه، بلکې مطالعه کوي، د حل لارې ورته جوړوي او خپل جغرافیایي حالت په اقتصادي ارزښت بدلوي.
Malacca Dilemma یا د مالاکا ستراتیژیکه معضله په ظاهر کې د چین، سمندر، تېلو او نړیوال تجارت موضوع ده.
خو په ژوره معنا، دا د هر هغه ملت لپاره درس دی چې د خپل تجارت، انرژۍ، وارداتو، صادراتو او ملي بقا لارې د نورو له جغرافیې، سیاست او امنیت سره تړلې وي.
افغانستان د سمندر له لارې محروم دی. زموږ صادرات او واردات د ګاونډیانو له لارو تېرېږي. زموږ اقتصاد د ترانزیټ، ګمرک، انرژۍ، تولید، بانکدارۍ، نړیوال تعامل، تعلیم او کورني ثبات له کیفیت سره تړلی دی.
له همدې امله، که چین د یوې سمندري لارې له بندېدو اندېښنه لري، افغانستان باید د خپلو ځمکنیو لارو، داخلي ثبات، تعلیم، انرژۍ او سیمهییز اعتماد په اړه څو چنده ژور فکر وکړي.
۱. ولې مالاکا د چین لپاره ستراتیژیکه اندېښنه ده؟
مالاکا تنګی د هند سمندر او جنوبي چین سمندر تر منځ د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه ده. د ختیځې آسیا اقتصاد، په ځانګړي ډول چین، جاپان او سویلي کوریا، د انرژۍ، خامو موادو او سوداګریزو توکو د انتقال لپاره له دې لارې سره ژور تړاو لري.
د چین اندېښنه دا ده چې د هغه د انرژۍ او تجارت یوه مهمه برخه له داسې تنګې لارې تېرېږي چې چین یې بشپړ کنټرول نه لري. که دغه لاره د جګړې، بندیز، سمندري ناامنۍ، لویو قدرتونو د فشار، یا سیمهییز بحران له امله ګډوډه شي، د چین اقتصاد او انرژي امنیت ته جدي فشار رسېدای شي.
د مالاکا ستراتیژیک اهمیت یوازې په دې کې نه دی چې بېړۍ ترې تېرېږي؛
اهمیت یې په دې کې دی چې د نړۍ د لویو اقتصادونو د انرژۍ، صنعت، بازار او امنیت رګونه ورسره تړلي دي. همدا علت دی چې چین د بدیلو لارو، ځمکنیو دهلېزونو، بندرونو، پایپلاینونو، سمندري ځواک او انرژۍ د تنوع په اړه اوږدمهاله فکر کوي.
۲. د چین له اندېښنې څخه افغانستان څه زده کولای شي؟
د چین د مالاکا اندېښنه افغانستان ته دا درس ورکوي چې هېڅ ملت باید د خپلې بقا لارې د تصادف، احساساتو یا د نورو د رحم پر بنسټ پرېنږدي.
هر هېواد باید پوه شي چې تجارت یې له کومې لارې راځي، انرژي یې له کومې سرچینې راځي، صادرات یې کوم بازار ته ځي، او د بحران پر مهال بدیلې لارې لري که نه.
افغانستان ته دا درس تر چین هم مهم دی؛
ځکه افغانستان سمندر ته مستقیم لاسرسی نه لري. زموږ اقتصاد د ګاونډیانو له لارو، د سیمهییز سیاست له مزاج، د کورني ثبات له کچې، د بانکدارۍ له اعتماد، او د نړیوال تعامل له کیفیت سره تړلی دی.
که چین د یوې سمندري لارې د احتمالي بندېدو لپاره کلونه فکر کوي، افغانستان باید د خپلو ځمکنیو لارو، رېلپټلۍ، ګمرکونو، انرژۍ، صادراتو، تعلیم او سیمهییز اعتماد لپاره څو چنده ژور، عملي او ملي فکر وکړي.
۳. آیا جغرافیه زموږ قسمت دی، که موږ یې په فرصت بدلولای شو؟
جغرافیه انسان ته په میراث پاتې کېږي، خو د هغې ارزښت انسان جوړوي.
یو هېواد کېدای شي سمندر ولري، خو د فساد، جګړې او بېپلانۍ له امله وروسته پاتې وي. بل هېواد کېدای شي سمندر ونه لري، خو د علم ، قانون، سړک، رېلپټلۍ، تعلیم، صنعت، بانکدارۍ، ترانزیټ او نړیوال اعتماد له لارې خپل موقعیت په فرصت بدل کړي.
افغانستان محصور هېواد دی، خو محصوروالی د تلپاتې کمزورۍ معنا نه لري.
ستونزه هغه وخت پیدا کېږي چې جغرافیایي بندښت له فکري بندښت سره یو ځای شي.
که یو ملت سمندر ته لار ونه لري، خو علم، مهارت، قانون، سوله، تولید، ترانزیټ او متوازن سیاست ولري، بیا هم د سیمهییز اقتصاد برخه کېدای شي.
د افغانستان جغرافیه باید د شکایت موضوع نه وي؛
باید د ستراتیژیک فکر موضوع وي. موږ باید وپوښتو: څنګه له دې موقعیت څخه کار، تجارت، علم، برېښنا، تولید، صادرات، سیمهییز اعتماد او ملي عزت جوړولای شو؟
۴. افغانستان خپله مالاکا چېرته لري؟
د چین مالاکا یوًسمندري تنګي دی.د افغانستان مالاکا یو ځای نه دی؛
د څو ستونزو ټولګه ده. افغانستان خپله مالاکا په پر ګاونډیو لارو تکیه، سمندر ته مستقیم لاسرسی نه لرل، کمزوري تولید، د انرژۍ کمښت، نیمګړي ترانسپورټ، نړیوالې مالي بېباورۍ، د تعلیم او تخصص کمښت، کورني اختلاف، قومي تعصب، د ښځو او ځوانانو د استعداد نیمګړي استعمال، او د اوږدمهاله ملي نقشې نشتوالي کې لري.
چین خپله کمزوري نه پټوي ، هغه پوهېږي چې د انرژۍ او تجارت یوه مهمه لاره یې له خطر سره مخ کېدای شي؛ ځکه بدیلې لارې لټوي، بندرونه جوړوي، د وچې لارې پیاوړې کوي، د انرژۍ سرچینې متنوع کوي او اوږدمهاله اقتصادي پلان جوړوي.
افغانستان ته هم همدا جرئت پکار دی.
موږ باید خپلې کمزورۍ د شرم په توګه نه، بلکې د اصلاح د پیل په توګه ومنو.
هغه ملت چې خپله ستونزه نه پېژني، حل یې نه مومي.
۵. ولې علم د افغانستان د جغرافیایي بندښت لومړۍ درملنه ده؟
د مالاکا معضله په ظاهر کې د سمندر او انرژۍ موضوع ده، خو اصل کې د علم، تحلیل، پلان او ادارې موضوع ده.
چین ځکه بدیلې لارې جوړوي چې پوهنتونونه، څېړنیز مرکزونه، انجنیران، اقتصادپوهان، دیپلوماتان، د ترانسپورټ متخصصین، نظامي ستراتیژیستان او مسلکي ادارې لري.
تعلیم یوازې د فرد د روزګار وسیله نه ده؛
تعلیم د ملي امنیت، اقتصاد، روغتیا، صنعت، عدالت او عزت بنسټ دی.
که افغانستان انجینران ونه لري، سړک او رېل نه جوړېږي.
که اقتصادپوهان ونه لري، ملي بودجه او بازار نه سمېږي.
که قانونپوهان ونه لري، قراردادونه او سوداګریز حقوق نه خوندي کېږي.
که ډاکټران او روغتیايي کارکوونکي ونه لري، د ولس ژوند زیانمنېږي.
که ښوونکي ونه لري، راتلونکی نسل تیاره پاتې کېږي.
افغانستان باید داسې نسل وروزي چې اقتصاد، انجینري، زراعت، کانونه، انرژي، طب، نړیوال قانون، ترانسپورټ، لوژستیک، کمپیوټر، ژبې، بانکداري، بیمه، عامه اداره او تحقیق زده کړي.
د هېواد د لارو، بندرونو، ګمرکونو، قراردادونو او صادراتو ژبه باید زموږ ځوان نسل زده کړي.
۶. ولې سوله د لارې، بازار، کار او عزت مور ده؟
هیڅ ترانزیټي دهلېز د جګړې، وېرو، شکونو او ناامنۍ په منځ کې نه غوړېږي.
سوداګر هغه لاره غواړي چې خوندي وي. پانګوال هغه هېواد ته راځي چې قانون پکې معلوم وي. بانکونه هغه اقتصاد سره اړیکه ساتي چې ثبات، شفافیت او اعتماد ولري. شرکتونه هغه ځای ته مال لېږي چې قرارداد یې خوندي وي او د سبا ورځ یې نامعلومه نه وي.
سوله یوازې د ډزو نه شتون نه دی؛
سوله د لارې امنیت، د خلکو باور، د قانون حاکمیت، د عدالت احساس، د کار فرصت او د راتلونکي امید دی.
که افغانستان غواړي د سیمې د وصل هېواد شي، باید د سولې ژبه، د قانون ژبه، د تجارت ژبه او د اعتماد ژبه زده کړي. دا د کمزورۍ ژبه نه ده؛
دا د هوښیارۍ ژبه ده.
سوله هغه وخت ژوره کېږي چې خلک ځان د هېواد شریکان وګڼي، نه بېبرخې تماشچیان.
عدالت، تعلیم، کار، امنیت، قومي احترام، مذهبي اعتدال او د انسان کرامت د دوامدارې سولې ستنې دي.
۷. آیا افغانستان د نورو د نقشو څنډه پاتې شي، که خپله ملي نقشه جوړه کړي؟
چین خپله نقشه لري. پاکستان د ګوادر فکر لري. ایران د چابهار او بندرونو فکر لري. هند د مرکزي آسیا د اتصال فکر لري. روسیه، ترکیه، عربي هېوادونه او مرکزي آسیا ټول خپل اقتصادي حسابونه لري.
اصلي پوښتنه دا ده:
افغانستان خپله ملي نقشه لري؟
که افغانستان خپله نقشه ونه لري، د نورو د نقشو په یوه څنډه کې به استعمالېږي. خو که خپله ستراتیژي ولري، له ټولو سره به د خپل ملي هدف له مخې تعامل کوي.
د افغانستان ملي نقشه باید داسې وي:
افغانستان د سیمې د وصل، علم، تجارت، انرژۍ، زراعت، کانونو، فرهنګي همکارۍ او متوازن سیاست مرکز.
دا نقشه باید یوازې په کاغذ کې نه وي؛ باید په ښوونځي، پوهنتون، رېلپټلۍ، ګمرک، محکمه، بانک، فابریکه، فارم، بند، صادراتي شرکت او مسلکي اداره کې ښکاره او عملی شي.
۸. څنګه افغانستان له محصور هېواد څخه د سیمې د وصل په پُل بدلېدای شي؟
افغانستان د سیمې په منځ کې پروت دی. دا موقعیت کولای شي هېواد له محصور بازار څخه په وصلوونکي دهلېز بدل کړي. خو دا کار په شعار نه کېږي؛ عملي بنسټونه غواړي. افغانستان باید څو متوازنې لارې ولري: د پاکستان مشکوکه او د غنو ډکه لاره، د ایران لاره، د مرکزي آسیا لاره، د چین لاره، او د هوايي دهلېزونو لاره.
کراچۍ او ګوادر د افغانستان لپاره مهم بندرونه دي، خو دا لاره باید د سیاسي فشار وسیله نه وي؛
باید د ثابتو، قانوني او متقابلو ترانزیټي تړونونو له لارې خوندي شي. چابهار او بندر عباس افغانستان ته بدیلې دروازې ورکوي. ازبکستان، ترکمنستان، تاجکستان او قزاقستان د افغانستان د شمال دروازې دي. د واخان دهلېز او له چین سره اقتصادي اتصال د اوږدمهاله فکر برخه کېدای شي.
د وچو مېوو، زعفرانو، قالینو، طبي بوټو او لوړ ارزښت لرونکو محصولاتو لپاره هوايي دهلېزونه هم ګټور دي؛
خو دا باید د پراخې صادراتي ستراتیژۍ یوه برخه وي، نه یوازینی حل. پر یوه ګاونډي، یوه بندر، یوه لاره او یوه بازار تکیه کول د ملي اقتصاد لپاره خطر دی.
بدیلې لارې د ملي بقا ضمانت دی.
۹. ولې انرژي د افغانستان د اقتصادي استقلال رګ دی؟
مالاکا د چین لپاره ځکه مهمه ده چې انرژي ورسره تړلې ده. تېل، ګاز او خام مواد د صنعت ساه ده. افغانستان هم د انرژۍ له کمښت سره مخ دی. بېبرېښنایي فابریکې کمزورې کوي، زراعت محدودوي، روغتونونه ستونزمنوي، ښوونځي اغېزمنوي او د کورنیو اقتصاد د فشار لاندی راولی.
افغانستان باید د انرژۍ ملي ستراتیژي ولري: لمریزه انرژي، بادي انرژي، د اوبو کوچني او متوسط بندونه، سیمهییزه برېښنايي همکاري، د ګاز او سکرو مسؤولانه استعمال، د کورنیو، کرنې او صنعت لپاره جلا انرژي پلانونه، او د فابریکو لپاره ثابتې برېښنايي شبکې.
بې له انرژۍ صنعت نه جوړېږي. بې له صنعت صادرات نه زیاتېږي. بې له صادراتو اقتصاد پر خپلو پښو نه درېږي.
افغانستان که غواړي له وارداتي اقتصاد څخه تولیدي اقتصاد ته ولاړ شي، باید انرژي د ملي استقلال د رګ په توګه وپېژني.
۱۰. ولې د ښځو تعلیم او د ځوانانو مهارت د ملت پټه خزانه ده؟
اقتصاد یوازې د سړکونو، بندرونو او رېلپټلۍ نوم نه دی؛
اقتصاد انسان غواړي. هغه هېواد چې خپل نیم نفوس له تعلیم، مهارت او کاره لرې کوي، خپل اقتصاد نیمګړی کوي.
د ښځو تعلیم او د ځوانانو مهارت د پردي فکر شعار نه دی؛
دا د کورنۍ د رزق، د روغتیا د ښه کېدو، د ماشومانو د روزنې، د اقتصاد د پراختیا او د ملت د بقا اړتیا ده.
یوه نجلۍ چې تعلیم کوي، یوازې خپل ژوند نه بدلوي؛ د یوې کورنۍ روغتیا، د ماشومانو روزنه، د ټولنې پوهه او د راتلونکي نسل فکر بدلوي.
یو ځوان چې مهارت زده کوي، یوازې ځان ته کار نه پیدا کوي؛
د بېکارۍ، مهاجرت، اعتیاد، تاوتریخوالي او ناامیدۍ پر ضد د هېواد یوه فعاله ستنه ګرځي.
افغانستان که غواړي د لارو، تجارت او تولید هېواد شي، باید خپل ټول انساني ظرفیت فعال کړي.
۱۱. ولې ملي ګټه باید تر قوم، ژبې، سمت او شخصي واک پورته وي؟
د مالاکا په اړه چین د قوم، ژبې یا یوې ډلې له نظره فکر نه کوي؛ د ملي ګټې له نظره فکر کوي.
هر هېواد چې لویه ستراتیژي جوړوي، لومړی خپلې ملي ګټې ته ګوري.
رېلپټلۍ د یوه قوم نه ده؛ د ټول ملت ده. بندر د یوې ډلې نه دی؛ د ټول اقتصاد دی. کان د یوې سیمې نه دی؛
د راتلونکو نسلونو امانت دی.
تعلیم د یوه جنس، قوم یا ښار حق نه دی؛ د ټول ملت اړتیا ده. امنیت د یوه حکومت شعار نه دی؛ د خلکو د ژوند شرط دی.
که هره پروژه د قومي شک، سیمهییز رقابت، شخصي ګټې یا سیاسي انتقام قرباني شي، افغانستان به هېڅکله لوی اقتصادي دهلېز نه شي.
ملت هغه وخت ملت کېږي چې د هرې سیمې درد د ټول هېواد درد شي، او د هرې سیمې فرصت د ټول ملت فرصت وګڼل شي.
۱۲. نړیوال تعامل کمزوري ده، که د عزتمن اقتصاد اړتیا؟
ځینې خلک نړیوال تعامل ته د کمزورۍ په سترګه ګوري. خو د نړۍ تجربه بل څه وایي.
بریالي هېوادونه له نړۍ سره اړیکې لري، خو خپل ملي عزت هم ساتي؛
تجارت کوي، خو خپل قانون هم لري؛ تړونونه کوي، خو خپل استقلال هم ساتي.
افغانستان باید د انزوا او بېقید تړاو تر منځ درېیمه لار غوره کړي:
عزتمن تعامل. د عزتمن تعامل معنا دا ده چې افغانستان له ټولو ګاونډیانو سره متوازن اړیکې ولري، خپله خاوره د بل پر ضد ونه کاروي، د خلکو حقونه او ملي ارزښتونه وساتي، بانکداري، قراردادونه، بیمه، ترانزیټ او سوداګري قانوني کړي، او د نړۍ له علم، ټکنالوژۍ او بازارونو څخه ګټه واخلي.
انزوا اقتصاد کمزوری کوي. بېقید وابستګي استقلال کمزوری کوي. خو متوازن تعامل ملت پیاوړی کوي.
افغانستان باید له نړۍ سره په عزت خبرې وکړي، له ګاونډیانو سره په عقل او حکمت معامله وکړي، او د خپل ولس له استعداد سره په مهربانۍ چلند وکړي.
۱۳. افغان ولس له مالاکا څخه کوم عملي درسونه اخیستلای شي؟
د مالاکا درس یوازې د حکومتونو لپاره نه دی؛
ولس، کورنۍ، ځوانان، علما، سوداګر، رسنۍ او ادارې ټول ترې زدهکړه کولای شي.
کورنۍ باید خپل اولادونه علم او مهارت ته وهڅوي.
ځوانان باید یوازې سیاسي بحثونو ته نه، عملي تخصص ته مخه کړي.
علما باید خلکو ته وښيي چې اسلام د علم، عدالت، امانت، کار، تجارت، د لارې امنیت، د مظلوم ملاتړ، د فساد ضد مبارزې او د عامه مصلحت دین دی.
سوداګر باید صادراتي فکر پیاوړی کړي. رسنۍ باید د نفرت او قومي تفرقې پر ځای د ملي اقتصاد، تعلیم، سولې، تولید، ترانزیټ، انرژۍ او قانون کلتور پیاوړی کړي. ادارې باید د خلکو کار اسانه کړي، نه سخت.
۱۴. د افغانستان لپاره عملي لار: له شکایت څخه تر جوړونې پورې
افغانستان د اوږدو جګړو، بېثباتیو، مهاجرتونو، اقتصادي فشارونو او سیاسي بدلونونو له امله ستړی شوی دی.
خو ستړیا باید د تسلیمۍ سبب نه شي؛ باید د بیدارۍ سبب شي.
د افغانستان لپاره عملي لار دا ده: د ترانزیټ ملي ستراتیژي جوړه شي؛
رېلپټلۍ د ملي اقتصاد ملا وګرځي؛ ګمرکونه عصري، شفاف او ډیجیټل شي؛
د انرژۍ ملي پلان عملي شي؛
تعلیم او تخنیکي زدهکړې د اقتصاد له اړتیاوو سره وتړل شي؛
بانکداري او قراردادونه د نړیوال اعتماد وړ شي؛
صادرات د کیفیت، بستهبندۍ او بازارموندنې له لارې پیاوړي شي؛
خام مواد یوازې خام صادر نه شي، بلکې ارزښتزیاتونه وشي.
افغانستان باید یوازې د نورو د پروژو د تېرېدو لار نه وي؛ باید خپله اقتصادي پروژه ولري. دا پروژه باید د خلکو په ژوند کې د کار، ډوډۍ، امنیت، تعلیم، روغتیا، عزت او امید په شکل ښکاره شي.
۱۵. وروستی پیغام:
لاره، علم، سوله او ملي یووالی د ملت راتلونکی جوړوي
مالاکا موږ ته وایي چې په نړۍ کې لاره مهمه ده. خو افغانستان ته تر دې هم لوی پیغام لري:
هغه ملت چې علم لري، لاره جوړوي. هغه ملت چې سوله لري، تجارت راجلبوي. هغه ملت چې عدالت لري، خلک یې هېواد نه پرېږدي. هغه ملت چې قانون لري، پانګوال پرې باور کوي. هغه ملت چې ملي یووالی لري، جغرافیه یې قوت ګرځي.
افغانستان باید د محرومیت له ژبې څخه د جوړونې ژبې ته راشي.
باید د شکایت ترڅنګ د حل فکر هم وکړي.
باید له نړۍ سره په عزت خبرې وکړي، له ګاونډیانو سره په عقل معامله وکړي، او د خپل ولس له استعداد سره په مهربانۍ چلند وکړي.
|
پایله
د مالاکا ستراتیژیکه معضله د چین لپاره د سمندر مسئله ده، خو د افغانستان لپاره د فکر مسئله ده.
چین له مالاکا اندېښنه لري، ځکه د خپلې انرژۍ او تجارت یوه مهمه لاره له خطر سره تړلې ویني.
افغانستان باید له دې څخه زده کړي چې د ملي بقا لپاره یوازې موقعیت بسنه نه کوي؛
علم، سوله، قانون، عدالت، انرژي، ترانزیټ، تولید، متوازن سیاست او انساني ظرفیت پکار دي.
افغانستان که خپل موقعیت په سمه توګه وکاروي، کولای شي د آسیا د وچې یو مهم وصلوونکی هېواد شي.
خو که ناپوهي، بېثباتي، انزوا، بېعدالتي او بېپلانۍ دوام وکړي، زموږ جغرافیه به د فرصت پر ځای د درد سبب پاتې شي.
د مالاکا تر ټولو لوی درس دا دی:
لوی ملتونه د خپلو خطرونو نه شرمېږي؛ هغه پېژني، مطالعه کوي، بدیلې لارې جوړوي،
علم ته ارزښت ورکوي، او خپل راتلونکی د احساساتو پر ځای د عقل، کار او ملي یووالي پر بنسټ جوړوي.
افغانستان او افغان ولس ته هم همدا لار پکار ده:
سوله، علم، عدالت، کار، ملي یووالی، متوازن تعامل، انرژي، ترانزیټ، او د جغرافیې اقتصادي کول.
سرچینې او ماخذونه
U.S. Energy Information Administration. World Oil Transit Chokepoints. https://www.eia.gov/
U.S. Energy Information Administration. The Strait of Malacca, a key oil trade chokepoint. https://www.eia.gov/
UNCTAD. Review of Maritime Transport 2024. https://unctad.org/
UNCTAD. Review of Maritime Transport 2024: Navigating maritime chokepoints. https://unctad.org/system/
World Bank. Afghanistan Development Update, December 2024. https://thedocs.worldbank.org/
World Bank. Afghanistan Economy Shows Modest Growth after Two Years of Severe Contraction but Recovery Remains Fragile, 2024. https://www.worldbank.org/en/
ډاکټر محمد همایون همت، MD، PhD
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.