د نړیوالو کړکېچونو تر شا ستراتیژیکه سیالي

د نړیوالو کړکېچونو تر شا ستراتیژیکه سیالي
د سیاسي نقشې د بدلون په لور د زبرځواکونو پټ او ښکاره پلانونه

ګرانو لوستونکو!
د نړیوالو کړکېچونو د تحلیلي لړۍ په دوام، دا ځل تاسو ته د سیمې د اوسنیو حالاتو په اړه نوي معلوماتو نچوړ تاسو سره شریکوم، تر څو د سیمې له روانو حالاتو څخه خبر شئ.
سریزه
په وروستیو کلونو کې نړیوال نظام د ژورو بدلونونو له پړاو څخه تېرېږي. د اوکراین جګړه، د سوریې اوږدمهاله بحران، د وینزویلا سیاسي انزوا، د ایران پر وړاندې زیاتېدونکي فشارونه، د پاکستان په وزیرستان او بلوچستان کې ناامني، او د چین او تایوان ترمنځ ترینګلتیا؛ دا ټول هغه پېښې دي چې د نړیوال سیاست د تصادفي تحولاتو په توګه نه شي تعبیرېدای. برعکس، دا کړکېچونه د زبرځواکونو ترمنځ د سیالۍ او د نړیوالې سیاسي نقشې د بیا رسمولو څرګندې نښې دي.
د اوکراین جګړه؛ د نړیوال تقابل نوې کرښه
د اوکراین جګړه د روسیې او لوېدیځ ترمنځ د سړې جګړې له پای وروسته تر ټولو ستر مستقیم تقابل بلل کېږي. روسیه دا جګړه د خپل امنیتي کمربند د ساتنې او د ناټو د ختیځ پر لور د پراختیا د مخنیوي لپاره حیاتي بولي. په مقابل کې، امریکا او متحدین یې دا جګړه د روسیې د کمزوري کولو، د اروپا د امنیتي تکیې بیا امریکايي کولو، او د ناټو د مشروعیت د بیا احیا لپاره کاروي.
سوریه؛ د نفوذ د ساتنې جګړه
سوریه د روسیې لپاره یوازې یو متحد هېواد نه، بلکې د مدیترانې پر غاړه د ستراتیژیک حضور وروستی مورچل دی. روسیه د سوریې له لارې غواړي ثابته کړي چې لا هم د نړیوالو معادلو مهم لوبغاړی دی. امریکا، که څه هم خپل مستقیم حضور کم کړی، خو د نفوذ د توازن ساتلو او د ایران د محدودولو لپاره لا هم فعاله ده.
وینزویلا؛ اقتصادي فشار د سیاسي بدلون وسیله
وینزویلا د دې روښانه بېلګه ده چې څنګه اقتصادي بندیزونه د سیاسي بدلون د وسیلې په توګه کارول کېږي. امریکا هڅه کوي د مادورو حکومت منزوي کړي، په داسې حال کې چې روسیه او چین د خپلې محدودې خو سمبولیکې ملاتړ له لارې، د امریکا د نفوذ پر وړاندې مقاومت څرګندوي.
ایران؛ د ستراتیژیک توازن مرکز
ایران د منځني ختیځ په معادله کې کلیدي موقعیت لري. د ایران پر وړاندې فشارونه یوازې د اټومي پروګرام پورې محدود نه دي، بلکې د دې هېواد د سیمه‌ییز نفوذ د ماتولو هڅه ده. ایران د روسیې او چین لپاره د امریکا پر وړاندې یو مهم توازن جوړوي، خو د امریکا لپاره د موجود نظم ستر خنډ ګڼل کېږي. له همدې امله، ایران د سیاسي، اقتصادي او امنیتي فشارونو اصلي هدف ګرځېدلی دی.
وزیرستان او بلوچستان؛ سیمه‌ییزه ناامني او نړیوال حساب
د پاکستان په وزیرستان او بلوچستان کې ناامني یوازې داخلي ستونزه نه ده. دا سیمې د چین–پاکستان اقتصادي دهلېز (CPEC) لپاره حیاتي ارزښت لري. هر ډول بې‌ثباتي د چین د اقتصادي او ستراتیژیک نفوذ پر وړاندې غیر مستقیم فشار بلل کېږي. له همدې امله، دا سیمې د نیابتي سیالیو حساس میدانونه دي.
تایوان؛ د احتمالي ستر ټکر نقطه
د تایوان مسئله د چین لپاره د ملي حاکمیت او تاریخي بشپړتیا موضوع ده، خو د امریکا لپاره د اسیا–پسیفیک د ځواک توازن ساتلو کلیدي عنصر دی. هر ډول شخړه پر تایوان به یوازې سیمه‌ییزه نه وي، بلکې د نړیوال اقتصاد او امنیت پر بنسټیزو ستنو به ژور اغېز ولري.
پايله کې ويلي شو د یادو شویو کړکېچونو تر شا یو واحد منطق پروت دی: د نړیوال قدرت توازن بیا تنظیمول. زبرځواکونه نور د مستقیمو جګړو پر ځای، د نیابتي شخړو، اقتصادي بندیزونو، سیاسي فشارونو او معلوماتي جګړو له لارې خپلې موخې تعقیبوي. تر هغه چې یو نوی نړیوال توازن رامنځته نه شي، دا ډول کړکېچونه به دوام ولري او نړۍ به د بې‌ثباتۍ په پړاو کې پاتې وي.
ماخذ: د ستراتیژیکو او نړیوالو مطالعاتو مرکز (CSIS)

روسیه ولې خپل متحدین یوازې پرېږدي؟

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: