دفاع از « امانیزم » به عنوان یک اصطلاح علمی و جامعه شناسانه نخست باید روشن کنیم که از نظر منطق زبان و علم، خودِ ساختار لغت «امانیزم» کاملاً درست است. در علوم انسانی، افزودن پسوند «ایزم» بر نام ها و مفاهیم، برای اشاره به یک مکتب، طرز برخورد ، پارادایم یا پروژه تاریخی به کار میرود.
مارکسیسم، فرویدیسم، دورکهایمیسم، ناسیونالیسم، لیبرالیسم… در همین منطق، «امانیزم» یعنی مکتب، پروژه و طرزبرخوردی که حول اندیشه، تجربه و برنامهٔ امانی شکل گرفته است٫ نه شخص پرستی، بلکه نام گذاری یک افق فکری و تاریخی. از این جهت، هرگونه ردّ این اصطلاح به عنوان «غیرعلمی»، اگر بدون استدلال زبانشناسی و مفهومی باشد، خود غیرعلمی است.
از منظر نظری، «امانیزم» را می توان به عنوان یک پارادایم مدرن سازی بومی تعریف کرد: تلاشی برای پیوند دادن استقلال سیاسی، اصلاح ساختار دولت، آموزش، حقوق شهروندی و رهایی از قیمومت استعماری، با حفظ هویت تاریخی و فرهنگی افغانستان. این دقیقاً همان کاری است که علوم سیاسی و جامعه شناسی با مفاهیمی چون «کمالیسم»، «ناصریسم»، «گاندیسم» و… انجام داده اند: تبدیل یک تجربهٔ تاریخی مشخص به مفهوم تحلیلی.
اگر برای دیگران این حق قائل می شویم، انکار آن در مورد «امانیزم» یا ناشی از بی دقتی نظری است یا از پیش داوری سیاسی. از نظر جامعه شناسی تاریخی، «امانیزم» سه بُعد علمی روشن دارد: بُعد ساختاری٫ پروژهٔ امانی کوشید رابطهٔ دولت٫ جامعه، مرکز٫ پیرامون، و سنت٫ مدرنیته را بازتعریف کند. این خود یک «مدل» است و مدل، موضوع علم است. بُعد گفتمانی٫ امانیزم یک زبان جدید از «وطن»، «شهروند»، «زن»، «آموزش» و «قانون» وارد میدان کرد. هر گفتمان منسجم، در علوم اجتماعی، شایستهٔ نام گذاری مفهومی است.
بُعد تاریخی٫ مقایسه ای٫ وقتی تجربهٔ امانی را در کنار پروژه های مدرن سازی در ایران، ترکیه، مصر و هند می گذاریم، میبینیم که «امانیزم» یک نوع خاص از مدرن سازی است٫ نه تقلید صرف، نه سنت گرایی بسته، بلکه تلاشی برای «مدرنیتهٔ مستقل». اگر آقای داود مومند «امانیزم» را غیرعلمی دانسته اند، تنها در صورتی می توان این داوری را پذیرفت که نشان دهند: ۱) این اصطلاح از نظر زبانشناسی با منطق نام گذاری در علوم انسانی ناسازگار است (که نیست)، ۲) تجربهٔ امانی فاقد انسجام مفهومی و تاریخی است (که نیست)، ۳) این واژه چیزی جز یک شعار تهی است (در حالیکه من آن را به مثابه روش، راه و افق تاریخی تعریف کردهام ). بنابراین، پافشاری بر «امانیزم» نه تعصب شخصی، بلکه دفاع از حق مفهومی سازی تاریخ افغانستان است٫ حقی که بدون آن، ما همیشه مصرف کنندهٔ مفاهیم دیگران می مانیم، نه خالق دستگاه نظری خود.
زموږ انګلیسي ویبپاڼه:
د دعوت رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
د دعوت بانکي پتهDNB Bank AC # 0530 2294668 :
له ناروې بهر د نړیوالو تادیاتو حساب: NO15 0530 2294 668
د ویپس شمېره Vipps: #557320 :
Support Dawat Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the Dawat Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you
DNB Bank AC # 0530 2294668
Account for international payments: NO15 0530 2294 668
Vipps: #557320
Comments are closed.