د ناروې پاچا هارالد پنځم په ۸۹ کلنۍ کې ومړ

اوسلو، ناروې — د ناروې پاچا هارالد پنځم، چې د اروپا تر ټولو زوړ واکمن بلل کېده، په ۸۹ کلنۍ کې وفات شو. نوموړي د نازي اشغال پر مهال، د ماشوموالي په دوره کې، له خپلې کورنۍ سره متحده ایالاتو ته پناه وړې وه او د ۳۵ کلونو لپاره یې د سکاندیناوي د دې هېواد د یووالي د سمبول په توګه پاچاهي کړې وه. د هغه له مړینې سره د سلطنت د انتقال بهیر پیل شو او زوی یې په اتومات ډول پاچا هاکون اتم شو.

د شاهي ماڼۍ د اعلان له مخې، پاچا د جمعې په ورځ، د اګست په ۲۸مه، د سهار په ۶:۳۵ بجو د اوسلو په ملي روغتون کې، د خپلې کورنۍ د غړو په حضور کې، په ارامۍ سره ساه ورکړه. نوموړی د اګست له ۱۷مې راهیسې په روغتون کې بستر و. هغه په یوې نادرې وینې ناروغۍ، یعنې هیمولیتیک کم‌خونۍ (Hemolytic Anemia)، اخته و چې وروسته یې د وینې په جریان کې د باکتریايي انتان له امله وضعیت لا پېچلی شو. د ناروې لومړي وزیر یوناس ګار ستورو د هېواد د خلکو د غمرازۍ په څرګندولو سره د پاچا د «د ژوند په اوږدو ناروې  ته د خدمت» قدرداني وکړه.

له تاریخي پلوه مهم ژوند

د هارالد ژوند د شلمې پېړۍ له مهمو او برخلیک ټاکونکو تاریخي پېښو سره نږدې تړلی و. نوموړی په ۱۹۳۷ کال کې د اوسلو ترڅنګ په اسکر (Asker) کې وزېږېد او له څوارلسمې پېړۍ راهیسې لومړنی نارویژنی شهزاده و چې د ناروې په خاوره کې زېږېدلی و.

کله چې نوموړي درې کلن و، د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال پر ناروې د نازي جرمني له یرغل وروسته، د هغه مور، نوموړی او د هغه خویندې متحده ایالاتو ته لاړل. په همدې موده کې د هغه پلار او نیکه په بریتانیا کې د ناروې د جلاوطنه حکومت مشري کوله. د شاهي کورنۍ د جګړې پر مهال مقاومت، په ځانګړې توګه د هغه د نیکه له خوا د جرمني غوښتنو ته د تسلیمېدو ردول، د ناروې د سلطنت د عامه محبوبیت په ټینګېدو کې مهم رول ولوباوه.

هارالد په دولتي ښوونځیو، د ناروې په پوځي کالج او د اکسفورډ په پوهنتون کې زده کړې وکړې. نوموړي د خپل پلار په څېر له کښتۍ‌چلونې او بېړۍ‌ځغلونې سره ځانګړې مینه لرله. هغه په څو المپیکي سیالیو کې د ناروې استازیتوب وکړ او په ۱۹۸۷ کال کې یې د نړۍ د اتلولۍ د سرو زرو مډال هم وګاټه.

د خلکو د زړونو پاچا

د هارالد د واکمنۍ له مهمو ځانګړنو څخه یوه د ناروې د شاهي نظام عصري کول وو. د هغه د اصلاحاتو تر ټولو شخصي او له ټولنیز پلوه مهم اقدام له سونیا هارالدسن سره د هغه واده و؛ سونیا د اشرافي کورنۍ غړې نه وه.

هارالد د خپل پلار له مخالفت او د اروپايي اشرافیت له دودیزو تمو سره سره، نهه کاله د خپل دریځ پر سر ټینګ پاتې شو او بالاخره یې په ۱۹۶۸ کال کې له خپلې پخوانۍ ټولګیوالې او د زړه له ملګرې سونیا سره واده وکړ. دغه واده وروسته د خلکو له خوا د پام وړ بریا او مثبت تحول په توګه وستایل شو.

که څه هم په ناروې کې پاچا تر ډېره تشریفاتي او سمبولیک رول لري، خو هارالد د هېواد لپاره د یوه اخلاقي لارښود او ملي یووالي د سمبول په توګه مطرح و. نوموړي په ۲۰۱۱ کال کې د اندرس بهرېنګ بریویک له خوا د ترسره شوو ترهګریزو بریدونو وروسته یوه اغېزناکه وینا وکړه او د ناروې د ټولنې پر مقاومت یې ټینګار وکړ. هغه وویل: «زه لا هم باوري یم چې پر آزادۍ باور له وېرې پیاوړی دی.»

په ۲۰۱۶ کال کې د تنوع او د LGBTQ+ د وګړو د برابرۍ په ملاتړ د هغه یوه احساساتي وینا په پراخه کچه خپره شوه. په دې وینا کې هغه ټینګار وکړ چې نارویژیان له هغو «نجونو چې له نجونو سره مینه لري، هلکانو چې له هلکانو سره مینه لري، او هغو نجونو او هلکانو چې له یو بل سره مینه لري» هم جوړ دي.

له کړکېچونو سره مل د واک انتقال

هارالد د خپلې پاچاهۍ د پرېښودو یا استعفا احتمال رد کړی و. نوموړي ویلي وو چې له پارلمان سره یې کړی لوړه «د ټول ژوند لپاره» ده. خو د سلطنت انتقال په داسې حساس وخت کې ترسره کېږي چې شاهي کورنۍ له ګڼو ننګونو سره مخ ده.

نوی پاچا، هاکون اتم، او مېرمن یې، ملکه مېته‌ماریټ، له شدیدې عامه څارنې سره مخ دي. وروستیو افشا شویو معلوماتو څرګنده کړې چې مېته‌ماریټ له مړه شوي جنسي مجرم جیفري اپسټین سره ملګرتیا لرله؛ هغې د دې اړیکې له امله په عامه توګه بښنه غوښتې ده.

د هغې مشر زوی، ماریوس بورګ هویبي، اوس مهال د جنسي تېري په قضیه کې د څلور کلنې بند سزا پر وړاندې د استیناف په بهیر کې دی. دغه قضیه د شاهي ماڼۍ لپاره د جدي شرمندګۍ او عامه فشار سبب شوې ده. راپورونه ښيي چې په وروستیو میاشتو کې د ناروې د خلکو ترمنځ د سلطنت د ملاتړ کچه هم راټیټه شوې ده.

له پاچا هارالد څخه یې مېرمن، ملکه سونیا، اولادونه یې هاکون او مارتا لوییز، او لمسیان پاتې دي.

د ناروې د شاهي دود له مخې، د نوي پاچا لپاره به د رسمي تاج‌پوښنې مراسم نه ترسره کېږي. خو تمه ده چې د نیداروس کلیسا په جامع کلیسا کې به د نوي پاچا د مذهبي تقدیس یا تنصیب مراسم ترسره شي.

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: