په اداره کې د سلسله مراتبو اصل او اهمیت

په اداره کې د سلسله مراتبو (Hierarchy) اصل او اهمیت

ګرانو لوستونکو!
د سلسله مراتبو نظام د ادارې له مهمو اصولو څخه ګڼل کېږي او د ادارې د ستون فقرات (بنسټیز چوکاټ) حیثیت لري. که یوه اداره غواړي بریالۍ او اغېزمنه وي، نو باید یو منظم او واضح سلسله مراتبي سیستم ولري او هغه په جدي ډول تطبیق کړي.
په دې سیستم کې باید دا په روښانه ډول معلومه وي چې:
څوک کوم واک لري؟
څوک کومو مسؤلیتونو پر غاړه لري؟
کله چې دا اصول په سمه توګه عملي شي، نو په اداره کې نظم، دسپلین او همغږي رامنځته کېږي، او ټولې چارې په منظم او هدفمند ډول پر مخ ځي.
خو مهمه خبره دا ده چې په دې سیستم کې باید توازن (تعادل) موجود وي، تر څو نه ډېر سخت او نه ډېر نرم جوړښت رامنځته شي.
زه غواړم په دې لیکنه کې د همدې موضوع اړوند مهم معلومات له تاسو سره شریک کړم، تر څو پرې ښه پوه شئ او په خپل کاري چاپېریال کې ترې اغېزمنه ګټه واخلئ.
سریزه
په هره اداره کې د نظم، انسجام او اغېزمن مدیریت لپاره یو منظم چوکاټ اړین دی. له همدې امله، سلسله مراتب (Hierarchy) د ادارې له اساسي عناصرو څخه ګڼل کېږي، چې د واک، مسؤلیت او اړیکو واضح سیستم رامنځته کوي. دا اصل د ادارې د بریا، کنټرول او همغږۍ لپاره حیاتي ارزښت لري.
سلسله مراتب څه شی دی؟
سلسله مراتب هغه منظم جوړښت ته ویل کېږي چې په اداره کې له لوړ مقام څخه تر ټیټ مقام پورې د امرونو او لارښوونو لړۍ، او له ټیټ څخه لوړ ته د اطاعت او راپور ورکولو بهیر تنظیموي.
په ساده ډول، دا یو داسې سیستم دی چې پکې هر څوک خپل مقام، مسؤلیت او د راپور ورکولو مسیر پېژني.
د سلسله مراتبو اصل
د سلسله مراتبو اصل هغه بنسټیز اصل دی چې د واک او مسؤلیتونو تسلسل یا ځنځیر مشخصوي. دا اصل ډاډ ورکوي چې هر کارکوونکی خپل وظیفوي حدود، مسؤلیتونه او د راپور ورکولو لاره په روښانه ډول وپېژني، او په اداره کې ګډوډي رامنځته نه شي.
د سلسله مراتبو اهمیت او ګټې
سلسله مراتب په اداره کې ګڼې مهمې ګټې لري، لکه:
د ادارې د نظم ټینګښت
د کارونو منظم وېش
د مسؤلیتونو روښانتیا
د رهبرۍ اسانتیا
د ادارې دننه انسجام او همغږي
دغه ټول عوامل سبب ګرځي چې اداره په اغېزمن، منظم او هدفمند ډول فعالیت وکړي.
د سلسله مراتبو نیمګړتیاوې
سره له دې چې سلسله مراتب ډېر ګټور دی، خو ځینې ستونزې هم لري:
د تصمیم نیونې ځنډ
د اړیکو محدودیت
د بوروکراسۍ زیاتوالی
د ټیټ رتبه کارکوونکو د ابتکار کمېدل
په ځانګړي ډول، کله چې اداره ډېره لوړه سلسله د مراتبو ولري، دا ستونزې لا زیاتې څرګندېږي.
د سلسله مراتبو ډولونه
۱. لوړه سلسله مراتب
په دې ډول جوړښت کې د ادارې کچې زیاتې وي. که څه هم کنټرول پیاوړی وي، خو اړیکې ورو کېږي او تصمیم نیونه وخت نیسي.
۲. فلیټ سلسله مراتب
په دې جوړښت کې کچې کمې وي، چې پایله یې دا ده:
ګړندي تصمیمونه
مستقیمې اړیکې
د کارکوونکو د ابتکار زیاتوالی
نن سبا ډېری عصري ادارې همدې ماډل ته مخه کوي.
د Henri Fayol له نظره سلسله مراتب (Scalar Chain)
سلسله مراتب د مدیریت د کلاسیک مفکر Henri Fayol له ۱۴ اصولو څخه یو مهم اصل دی، چې ورته Scalar Chain ویل کېږي. دا د واک او اړیکو مستقیم ځنځیر څرګندوي.
فایول د دې اصل ترڅنګ د Gang Plank نظریه هم وړاندې کړې، چې له مخې یې په بیړنیو حالاتو کې کارکوونکي کولی شي له رسمي سلسلې پرته مستقیمه اړیکه ونیسي، ترڅو کارونه ژر ترسره شي.
سلسله مراتب او نور مدیریتي اصول
۱. د امر یووالي (Unity of Command)
هر کارکوونکی باید یوازې له یوه مشر څخه امر ترلاسه کړي.
۲. د کار وېش (Division of Work)
کارونه تخصصي کېږي، او سلسله مراتب د همدې تخصص تنظیموي.
۳. واک او مسؤلیت (Authority & Responsibility)
واک او مسؤلیت باید متوازن وي؛ لوړ مقام لوړ مسؤلیت لري.
۴. مرکزیت (Centralization)
په مرکزي ادارو کې تصمیمونه له لوړ مقام څخه نیول کېږي او سلسله مراتب پیاوړی وي.
په ادارو کې د سلسله مراتبو عملي بڼه
په عامه اداره کې
سلسله مراتب عموماً قوي، رسمي او واضح وي، چې له وزیر څخه تر ټیټ مامور پورې یو منظم سیستم لري.
په خصوصي اداره کې
انعطاف زیات وي، او ډېر شرکتونه فلیټ جوړښت کاروي ترڅو چټکتیا او نوښت زیات کړي.
د سلسله مراتبي ادارې جوړښت
په سوداګریزو سازمانونو کې پرېکړې د د امرونو د ځنځیر (Chain of Command) له لارې ترسره کېږي، چې عموماً لاندې کچې لري:
د مدیره هیئت (Board of Directors): د ادارې تر ټولو لوړ تصمیم نیوونکی ارګان
اجرایوي رئیس (CEO): د ادارې عمومي مسؤل
مرستیالان (Vice Presidents): د بېلابېلو څانګو مشران
منځنۍ کچې مدیران: د څانګو اداره کوي
کارکوونکي: عملي کارونه ترسره کوي
د منځنۍ کچې مدیریت رول
منځنۍ کچې مدیران د لوړ او ټیټ مدیریت ترمنځ د اړیکو پل جوړوي. دوی د پالیسۍ عملي کول تضمینوي او د ادارې اهدافو ته د رسېدو لپاره مهم رول لري.
سلسله مراتب او غیر رسمي اداره
غیر رسمي اداره د رسمي جوړښت ترڅنګ رامنځته کېږي:
مثبت: اړیکې چټکوي
منفي: د رسمي نظم خنډ کېدای شي
د سلسله مراتبو معاصر بدلون
په نننۍ نړۍ کې ادارې هڅه کوي چې خپل جوړښتونه ساده او فلیټ کړي، ترڅو:
تصمیم نیونه چټکه شي
د کارکوونکو نوښت زیات شي
د بازار بدلونونو ته ژر ځواب ورکړل شي
پورته ذکر شو مواردو ته په کتو سره د پايلې په توګه ويلي شو چې سلسله مراتب د ادارې د نظم، کنټرول او انسجام لپاره یو اساسي اصل دی. که څه هم ځینې نیمګړتیاوې لري، خو د سم او متوازن تطبیق په صورت کې کولی شي د ادارې موثریت لوړ کړي.
عصري ادارې هڅه کوي چې د نظم او انعطاف ترمنځ توازن وساتي، ترڅو هم منظم سیستم ولري او هم د نوښت لپاره زمینه برابره کړي.
اخذ: ستډې ډاټکام ويبپاڼه

د ګمارنې تعريف،مفهوم، ډولونه،بهیر او عملي اهمیت

زموږ انګلیسي ویبپاڼه: