کنجکاوي Curiosity

کنجکاوي «Curiosity»
انسان چې دنیا ته راځي دا یې فطري ځانګړنه، غواړي په شیانو پوه شي.
د ادم ع په اړه چې خدای ج وایي اول دې ته اشاره کوي چې موږ ادم ته د شیانو نومونه کیښودل ور وښودل.
ملایکو ورته ویل چې انسان ده او دا انسان په ځمکه فساد کوي خو الله ج جواب ورکوي چې په هغه څه چې زه پوهیږم تاسې نه پوهیږئ.
زما په نظر د ملایکوو توپیر همدا له موږ سره په دې ده، چې زموږ په خټه کې د شیانو په اړه د پوهې ماده ګډه ده.
دا تمایل انسان هڅوي نوې پوښتنې وکړي؛ نړۍ وپیژني، او د نامعلومو شیانو په اړه پوهه ترلاسه کړي.

ارسطو په خپل اثر میتا فزېک کې وایي؛
ټول انسان د خپل طبعیت له مخې په شیانو د پوهیدو غوښتونکي دي.
که یو څوک له ماشومانو یا ځوانانو د یو څه د پټولو هڅه کوي، دا زموږ انساني تمایل ده چې د هغه په لټه پسې تر بل هر وخت ډیره هڅه کوو.
د هندي فیلسوف کرشنا مورتي یوه لیکنه مې لوستله وای په کومه ورځ چې تاسې ماشوم ته د مرغۍ نوم وروښيئ، له هغې ورځې وروسته هغه مرغۍ ته نه ګوري.
ډېر خلک دا نقل قول ناسم درک کوي، ځکه فکر کوي کرشنا مورتي د پوهې د رسیدو مخنیوی کوي، خو داسې نه ده، اصلا ښاغلی مورتي په ماشومانو کې د تجسس په مړینې نیوکه کوي.
زما وراره مهران چې اسمان غوريږي وای په اسمان کې واده دی، پتاکۍ ډزیږي.
که زه هر څومره هم ډیره هڅه وکړم د هغه نظر بدل کړم، لومړی کار دا کیږي چې زه د هغه د ذهنیت د بدلو پر وخت د دهٔ شته درک ختموم او دوهم کار دا کیږي چې د نويو معلوماتو د پروسس په وخت معلومات ورته جبري ښکاري.
فکر وکړئ یو ماشوم د لومړي ځل لپاره یو مرغه ویني. اول خالص تجسس لري؛ د مرغه حرکتونه ګوري، رنګ یې، څنګه الوزي، او څنګه خوراک کوي!؟ کوشش کوي چې پرې پوه شي، ځکه ورته نوی او نااشنا وي.
خو کله چې ته ورته ووایې: «دا مرغه چې ته وینې، چورچڼه (sparrow) ده»، بیا پوښتنه نه کوي.
ماشوم فکر کوي، اوس یې مرغه وپېژانده، حال دا چې یوازې په نوم یې پوهیږي.
همدا کار له لویانو سره هم کېږي.
یوه ورځ مې محصلینو ته ویل مل کله مو له ځان پوښتلي، اسمان ولې آبي ښکاري؟
له ډیر کوچني تخم، په ټنونو ونه ولې جوړیږي؟
خپله ګوته چې ټارچ یا د رڼا په مخ کیدئ، ګوته مو ولې سره ښکاري!؟
دا او دې ته ورته پوښتنو سره موږ لویان هم مخ کیږو خو موږ فکر کوو چې پوه شوي یو؛ نو نور پوښتنې نه کوو.
نور نه ګورو، نه څېړو، نه سپړنه کوو او دا فرضي پوهه زموږ تجسس ورو ورو را کموي او بلاخره په یقین بدلېږي.

د یال پوهنتون د فزیک پروفیسور رامامورتي شنکر وایي وای په کوم شي چې نه پوهیږئ، فکر مکوئ چې پرې پوهیږئ.
خلاصه هر کله چې تجسس مړ شي، زده کړه هم پای ته رسېږي.

غني خان وایي:
په دې پوهه یم چې بادشاه یم
بیا هم لاس نیسم ګدا یم
نه پوهیږم چې دا ولې
خو انسان یمه خطا یم
زه د عقل په بازار کښې
د بې عقلو په سودا یم
نو حیران یم چې دا ولې
خو انسان یمه خطا یم۔