چرس؛ یو اقتصادي اړخ

نن مې د جرمني غږ (دوېچه وېله) یو راپور واورېد، چې پکې ویل شوي‌وو امریکايي بازارونه هر کال له چرسو څخه شاوخوا ۳۲ مېلیارده ډالر عاید لري. دا شمېره راته په لومړي سر کې لوړه ښکاره شوه، نو ځکه مې نورې سرچینې هم پسې وکتلې. ماته بېخي حېرانوونکې وه چې، د کانابیس سکټور (یعنې چرس او له چرسو سره تړلي قانوني تولیدات لکه درمل، صنعتي محصولات او نور) یوازې په ۲۰۲۴ز کال کې د امریکا له اقتصاد سره نږدې ۱۱۵ مېلیارده ډالر مرسته کړې‌ده، او د ۲۰۲۵ز کال لپاره دا اندازه شاوخوا ۱۲۳ مېلیارده ډالره اټکل شوې‌ده. دا د هر هېواد لپاره، په ځانګړي ډول د ملي اقتصاد د ودې په برخه کې، یو ډېر د پام وړ رقم دی.

دلته خبره یوازې د چرسو د استعمال نه‌ده، بلکې د یوې منظمې اقتصادي پالیسۍ، قانوني چوکاټ، مالیاتو، کارموندنې او صادراتو ده. په امریکا او یو شمېر نورو هېوادونو کې دا سکتور د دولت تر کنټرول لاندې دی، مالیه ترې اخیستل کېږي، کیفیت یې څارل کېږي او د عام ولس د روغتیا لپاره مشخص قوانین لري.

همدې ته په کتو، زه لا تر اوسه په دې فکر کې یم چې که د افغانستان چرس او ورسره تړلي نور تولیدات (کانابیس) په یوه معقول، قانوني او کنټرول شوي چوکاټ کې تنظیم شوي وای (یا که په راتلونکي کې داسې وشي) او د کانابیس شرکتونو (Cannabis Companies) ته رسمي جوازونه ورکړل شي، نو ایا دا به زموږ د ملي اقتصاد لپاره یوه لویه ګټه نه وای؟ افغانستان خو لا له پخوا د دې ملنګ بوټي له پلوه پېژندل شوی‌دی، خو تر اوسه دا موضوع یوازې د قاچاق، جرم او غیرقانوني اقتصاد برخه پاتې شوې‌ده.

البته دا خبره هم مهمه ده چې د کورني استعمال موضوع جلا وڅېړل شي، او د عام ولس د روغتیا، ټولنیزو ارزښتونو او قانون له مخې یې په کور دننه کارونه محدود یا ممنوع اعلان شي، خو د صنعتي، طبي او صادراتي اړخونو تنظیمول بیا کېدای شي د دولت لپاره عاید، خلکو ته کار او هېواد ته اقتصادي ثبات راولي.

ستاسو په اند، ایا افغانستان کولی شي په راتلونکي کې د داسې بدیلو اقتصادي لارو په اړه جدي فکر وکړي، که دا موضوع لا هم زموږ لپاره یوه «سره کرښه» ده؟